Xử lý khủng hoảng

09:48 |
Trang Hạ

Trong những trang phục của mình, tôi tốn nhiều nhất là tiền dành để mua đồ lót. Tất nhiên, về số lượng thì phụ nữ luôn phải tốn tiền gấp đôi đàn ông để đảm bảo nội y của mình tạm đủ dùng. Song về giá tiền, thì nội y luôn là thứ đắt tiền hơn quần áo đang mặc ngoài nó. Đó là sự lựa chọn của tôi từ gần hai mươi năm nay, từ ngày tôi chưa có người yêu, cho tới ngày tôi làm mẹ của ba con.

Lavazza cà phê

Còn một lý do riêng tư khác nữa, là bởi khi béo lên hoặc gầy đi chỉ 1kg thôi, quần áo vẫn còn giữ nguyên size, thì vòng ngực tôi đã thay đổi. Và size áo lót sẽ phải điều chỉnh ngay lập tức, không phải để tôi đẹp hơn, mà để tôi thấy dễ chịu hơn.

Nhưng bài viết này tôi không định quảng cáo đồ lót hoặc khoe số đo cơ thể mình, tôi chỉ muốn nói về việc xử lý khủng hoảng. Đôi khi, phụ nữ nghĩ rằng, khủng hoảng của phụ nữ là phát phì, cơ thể trở nên phì nộn, hoặc bị mất trinh (với người nàng không được hứa hẹn cầu hôn) v.v… đại loại là những nguy cơ nhìn thấy được. Còn bản thân tôi lại nghĩ, ngay cả khi bạn là một phụ nữ thành đạt và xinh đẹp, hay chỉ là một bà nội trợ gói gọn hành trình một ngày trên đường từ nhà tới chợ, mọi phụ nữ đều đối diện các nguy cơ của cuộc sống y như nhau. Mà đôi khi, một phụ nữ hoàn hảo sẽ dễ bị sụp đổ hơn, nhanh chóng bị đánh gục hơn.

Ví dụ bạn tôi, cô ấy rất xinh và nhạy cảm, tới mức một ngày, khi đang nói chuyện với một chàng mới được mai mối, trong quán cà phê, cô ấy gây tiếng ồn bởi… vô tình trung tiện. Chàng kia rất lịch thiệp không tỏ vẻ nhận ra, nhưng cô bạn tôi từ đó vừa hổ thẹn vừa ngại ngùng nên đã tự làm cho mình biến mất trong cuộc đời chàng kia, dù đáng lẽ, hạnh phúc từ đó có thể đi theo cô ấy…

Nếu cô bạn ấy kém hoàn hảo hơn, giả như cô xuề xòa dễ tính, bộc tuệch hoặc tự nhiên chủ nghĩa hơn, kém chỉn chu nghiêm túc hơn, chắc cô sẽ biết nói một câu dí dỏm chữa thẹn, biết tự tha thứ cho bản thân, hoặc biết cách hài hước để đánh trống lảng.

Thế nhưng, cho đến tận giờ và chắc chắn cả sau này, mỗi khi nghĩ đến anh chàng được… nghe tiếng ồn cơ thể kia, cô vẫn ngượng chín mặt.

Tôi thì nghĩ, việc gì phải khốn khổ và tự ti như thế. Bạn biết vì sao không?

1. Chiếc khuy không có lỗi: 

Một buổi chiều đang đi mua sắm tại trung tâm thành phố, tôi bỗng thấy mấy người nhìn mình kỳ lạ và chằm chằm. Sau một giây định thần thì tôi phát hiện, mấy hôm nay mới chỉ tăng cân một chút thôi, cái áo sơ mi của tôi ở ngay “điểm chết” giữa ngực đã căng và hôm nay tự dưng tuột khuy. Toàn bộ người đi trong Plaza có thể ngắm áo lót của tôi mà từ dùng quen thuộc giờ đây là “lộ hàng”. Trong giây lát ngừng thở vì ngượng và sợ, tôi phát hiện ra sự thể không đáng sợ như mình nghĩ.

Một – Bất cứ ai trong đời cũng sẽ gặp phải tình huống khó xử như thế. Mọi người như bạn, và bạn cũng như mọi người mà thôi. Vậy bạn hãy nghĩ như tôi là, đã hàng triệu người trên đời này bị bật khuy áo ngực giống ta, bị quên kéo khóa quần, tất bị dính vào chân váy, mũ bị sờn, tóc bị cắt hỏng, bị rơi xuống cống trên đường đi dự tiệc v.v… Những sự cố nhỏ nhoi này chẳng thể biến ta thành quái vật được. Và ngược lại, hàng tỷ người cài khuy đàng hoàng, không bị rủi ro nhưng điều đó cũng chẳng làm cho họ trở thành một người hoàn hảo. Vậy tại sao ta không đường hoàng và từ tốn cài lại khuy áo, sửa chữa sai lầm một cách bình thản? Bạn có biết rằng, người ta không nhớ lâu việc bạn bị hở ngực hở quần lót, nhưng sẽ nhớ và bật cười thú vị vì hình ảnh bạn rối rít và thảm hại, cuống quít chỉnh đốn bản thân. Một tin được đưa sai trên radio không được ghi nhớ lâu bằng bản tin cải chính sau đó. Vậy, đừng sửa chữa chi tiết sai sót bằng một thái độ sai lầm.

Hai – Phải nhanh chóng lấy lại tự tin cho bản thân, ví dụ như có thể tự nhủ rằng, dù hở ngực thì không phải ai cũng đủ tiền để mặc nhãn hiệu đồ lót này, vậy người xấu hổ là ai đó đang âm thầm mặc một chiếc áo ngực cũ và xấu. Nếu bạn bị bắt gặp đang… quên cài khóa quần, bạn hãy tin rằng bản thân bạn không phải là sứ thần ngoại giao đang trên đường đi trình quốc thư tới cho một vị thủ tướng nào đó, cho nên một lần quên kéo khóa quần chỉ chứng tỏ bạn hơi đãng trí, đầu óc hơi lão hóa như vài trăm triệu người khác trên đời chứ không ảnh hưởng tới phẩm cách hoặc giá trị con người bạn, càng không thể hủy hoại tiền đồ của bạn.

Tôi nhớ ngày còn là thiếu nữ, trong một buổi hò hẹn, tôi đã phát âm sai tên tiếng Anh của lon nước ngọt 7up trước mặt người phục vụ và anh bạn trai mới quen. Hai mươi năm đã trôi qua, tôi tha thiết muốn gặp lại người con trai ngày ấy biết bao, để nói với cậu ta rằng:

“Anh ạ, em đã tránh mặt anh hai mươi năm nay chỉ vì một từ phát âm sai, em thấy thế là đủ rồi! Em vẫn dốt tiếng Anh như ngày xưa, nhưng giờ đây em đã biết, điều gì thực sự quan trọng với em, và điều gì chỉ là những vụn vặt không đáng bận tâm trong cuộc sống!”

Đúng thế. Vì bạn là phụ nữ, bạn không thể bị đánh gục bởi những thứ không xứng đáng với bạn.

2. Nhưng tự bạn đánh gục bản thân bạn: 

Bằng sự day dứt, sự hối hận, sự xấu hổ, sự sợ hãi, sự lo sợ. Phụ nữ thường rộng lượng với đàn ông trong khi lại khe khắt với bản thân và phụ nữ khác. Trong khi đàn ông thì ngược lại, họ có thể tự tha thứ cho bản thân nhưng đòi hỏi rất nhiều tiêu chuẩn ở phụ nữ. Ví dụ như, đàn ông họ chẳng sợ mất trinh, họ chỉ sợ bạn gái mất trinh thôi.

Tôi đã nhiều lần được bạn bè, những cô gái trẻ, những bạn quen qua mạng v.v… thổ lộ điều tương tự. Họ đã mất nhiều hơn thế, bị lợi dụng hoặc bị lạm dụng tình dục, bị bạn trai bỏ rơi, bị từ hôn, bị chồng ngoại tình và bỏ. Thậm chí có một lần, một chàng trai cầu cứu tôi tư vấn khi bạn gái của chàng bị người lạ cưỡng hiếp.

Những cơn khủng hoảng này sâu sắc hơn tất thảy những tai nạn nhỏ nhoi tôi vừa kể. Bởi nó lấy đi những giá trị quan trọng, thậm chí chúng ta cho là quan trọng nhất đời: Trinh tiết, tự trọng, tình yêu, gia đình, hạnh phúc, thể diện, sự thiêng liêng của cảm xúc v.v… Tôi tin rằng chúng ta không thể dùng phép thắng lợi tinh thần, hay bất kỳ lời biện hộ nào để lừa dối bản thân vượt qua những khủng hoảng lớn như thế.

Nhưng chúng ta có quyền đứng lùi xa, nhìn vào tổng thể của cả một cuộc đời, một số phận, một con người để tìm cách hóa giải khủng hoảng. Bạn hãy tự hỏi xem, bạn thực sự cần gì, điều gì mới thực sự có giá trị với bạn?

Một cô gái bị chụp ảnh khỏa thân tống tiền đã thổ lộ với tôi rằng, cô ấy muốn chết.

Chàng trai có người yêu bị cưỡng hiếp nói với tôi rằng, anh sẽ mang dao đi giết chết kẻ khốn nạn kia.
Tôi nói, vậy thì kẻ tung ảnh khỏa thân không cầm dao giết bạn, mà chính cô gái nhẹ dạ đã tự giết mình đó thôi. Và kẻ hiếp dâm kia đáng lẽ chỉ cướp được thân thể cô gái một giờ, thì từ đây hắn đã cướp được tương lai của hai bạn cả đời. Thậm chí còn tống được chàng trai vào tù với tội sát nhân.

Bởi các bạn phải hiểu rằng, nếu bạn đã sống tốt, tích cực, thì bạn xứng đáng có một tương lai tốt đẹp. Bị hãm hiếp, bị bỏ rơi, bị lừa dối, bị phá sản v.v… thực tế nó giống như một tai nạn giao thông. Bạn không muốn nó, nhưng một ngày bất ngờ nó xảy ra, bạn sẽ không thể thay đổi nó được nữa. Tai nạn ấy sẽ cướp mất của bạn một cánh tay, một tình yêu, gia sản, một gia đình v.v… Bạn buộc phải chấp nhận và chung sống với khuyết tật ấy cả đời. Nhưng bạn muốn chặn đứng tai họa lại, hay bạn muốn tiếp tục tự vơ vào bản thân vô số tai họa nữa, bằng cách tự tử, bằng cách giết kẻ đã hãm hiếp (mà không tố cáo hắn), bằng cách phạm pháp, bằng cách lo sợ cả đời, tự khép mọi cánh cửa của cuộc đời mình?

Tôi nhớ những bài báo viết về nữ hoàng talk-show Mỹ Oprah Winfrey đã vượt qua việc bị hãm hiếp lúc còn tuổi thiếu nhi và mang thai khi mới 14, để sống và thành đạt như hôm nay. Chắc còn nhiều người nhớ đệ nhất phu nhân Evita Peroni của Argentina cũng từng mang một quá khứ đầy gánh nặng. Chúng ta không vượt qua khủng hoảng để đạt được giàu sang, nổi danh hay bất cứ sự lộng lẫy nào. Cũng không có một kịch bản nào soạn sẵn, một giải pháp nào chung cho mọi số phận. Nhưng nếu không hóa giải được khủng hoảng, bạn sẽ không có cơ hội nào khác để thoát khỏi nó.

Hãy thử nghĩ rằng, tình yêu quan trọng hơn hay màng trinh quan trọng hơn? Nếu người yêu bạn nói màng trinh quan trọng hơn, bạn hãy tránh xa anh ta cùng những tay đàn ông chỉ yêu màng trinh của bạn chứ không hề yêu con người bạn với những giá trị sống của bạn.

Nếu sự hận thù hoặc cơn sụp đổ làm bạn hoa mắt, hãy nghĩ rằng bạn luôn có cơ hội sống khác, bạn luôn có những lựa chọn tử tế hơn. Đừng làm nô lệ cho những sai lầm trong quá khứ.

Tôi rất muốn nói với người phụ nữ đang đau khổ vì bị chồng phản bội rồi li dị chị, rằng, thực ra chị không mất gì cả, không mất tình yêu hay mất gia đình, không mất người đàn ông của chị. Chị chỉ mất đi thứ mà chị chưa từng có mà thôi. (Hoặc mất đi thứ mà chị tưởng chị có thôi). Chị chỉ chưa tìm ra người đàn ông của chị mà thôi, đó đâu phải lỗi của chị, một người đã yêu và đã hết mình, chân thành?
Cha mẹ sinh ra ta, nuôi ta lớn, đâu phải là để cho kẻ khác chà đạp?

Đôi khi, tôi cũng rơi vào những cơn khủng hoảng, khi cuộc sống chẳng được như mình mong muốn, những thất bại liên tiếp, những sức ép quá lớn, hoặc gặp những chỉ trích quá nặng nề. Tôi thường thở sâu, ngồi yên suy nghĩ, và tự hỏi, mình có đang sai lầm không? Cách mình giải quyết sắp tới liệu có phải sai lầm không? Nếu mình là người khác, mình sẽ làm gì?

Và quan trọng hơn, tôi luôn tự nhủ: Nếu không từng sai sót, không từng mất mát hay lầm lẫn như thế, hẳn tôi đã không ở vị trí của tôi ngày hôm nay.

Vậy, có điều gì xứng đáng để đánh gục và hủy hoại ta hôm nay nữa?

Trang Hạ

Theo blog Trang Hạ
Read more…

Sao cổng trường cắm cờ Trung Quốc?

11:26 |
Một hôm cháu thắc mắc với tôi: “Dì ơi, sao lá cờ trong sách này không giống cờ nước mình?”. Tôi mở ra xem và rất bất ngờ: đó là cờ Trung Quốc”.

“Trước đó, chị gái tôi mua cho cháu tôi bộ sách dành cho học sinh vào lớp 1 có nhan đề Phát triển toàn diện trí thông minh cho trẻ của Nhà xuất bản Dân Trí.

Trang 16 cuốn sách Phát triển toàn diện trí thông minh cho
trẻ dành cho các em nhỏ chuẩn bị vào lớp 1 của Nhà xuất bản
Dân Trí đăng cờ của Trung Quốc - Ảnh: THUẬN THẮNG

Ðó là phản ảnh của một bạn đọc là học sinh lớp 10 Trường Trung học thực hành, ÐH Sư phạm TP.HCM với Tuổi Trẻ. "Thật không thể hiểu nổi một cuốn sách được quảng cáo ngay từ trang bìa là: "Giáo sư ở các trường danh tiếng giới thiệu bộ sách dành tặng các em nhỏ chuẩn bị bước vào lớp 1" mà lại có sự nhầm lẫn tệ hại như thế", bạn đọc viết.

Xem kỹ, chúng tôi thấy cuốn sách được trình bày khá bắt mắt, trang 4 có ghi "Nhiều tác giả" chứ không công bố cụ thể tác giả nào, và "Chịu trách nhiệm xuất bản: Bùi Thị Hương. Liên kết xuất bản và phát hành tại: Công ty văn hóa Hương Thủy".

Ở trang 5 có phần "Lời giới thiệu": "Nối tiếp giai đoạn mầm non là vấn đề khó khăn đối với cả cha mẹ và con trẻ. Bộ sách Chuẩn bị toàn diện cho trẻ bước vào lớp 1 là bộ sách giới thiệu các kiến thức trên nhiều phương diện cần thiết cho trẻ bước vào giai đoạn tiểu học [...]. Cuốn sách được biên tập dựa trên chương trình giáo dục mầm non của Bộ GD-ÐT cùng với những vấn đề trẻ gặp phải trong cuộc sống hằng ngày [...]".

Trang 16 của cuốn a là trang dành cho bé tập kể chuyện với câu hỏi: "Trong tranh đã xảy ra chuyện gì nhỉ? Bé quan sát kỹ tranh, sau đó căn cứ vào nội dung trong tranh kể cho mọi người nghe một câu chuyện nhé". Phía dưới là bức tranh vẽ một em bé và một người phụ nữ đang đứng trước ngôi trường học. Ðiều đáng nói là trên cổng trường có cắm cờ đỏ nhưng không phải cờ Việt Nam mà lại là cờ Trung Quốc (tranh vẽ rất rõ nét, có lẽ vì vậy nên em bé 5 tuổi cũng phát hiện "không phải cờ nước mình"). Khi chúng tôi đưa bức tranh trong sách cho một em học sinh tiểu học xem, kèm câu hỏi "đã xảy ra chuyện gì nhỉ", em cũng thốt lên: "Sao cổng trường cắm cờ Trung Quốc?".

Trao đổi với Tuổi Trẻ, bà Bùi Thị Hương - giám đốc NXB Dân Trí - khẳng định ngay: "Ðây là sách dịch, mua bản quyền của đối tác nước ngoài". Sau khi làm việc với Công ty văn hóa Hương Thủy chiều 4-3, bà Hương trao đổi lại: "Chúng tôi đã kiểm tra hợp đồng bản quyền thì thấy các điều khoản trong đó rất chặt chẽ, đơn vị phát hành sách phải giữ nguyên xi nội dung gồm phần chữ và hình ảnh như bản gốc, không được phép thay đổi".

Bà Hương cũng cho biết bộ sách trên được biên soạn theo chương trình giáo dục của Trung Quốc. "Hình ảnh trong sách là hình ảnh trường của Trung Quốc thì phải treo cờ Trung Quốc chứ không thể treo cờ Việt Nam được. Tôi thấy nội dung và hình ảnh rất bình thường, không có gì nặng nề" - bà Hương nói.

Về lời giới thiệu "Biên soạn dựa trên chương trình giáo dục mầm non của Bộ GD-ÐT", bà Hương phân trần: "Khi đối tác gửi file mềm nội dung bộ sách cho chúng tôi thì không có lời giới thiệu như thế. Có lẽ công ty phát hành đã đưa thêm lời giới thiệu này để dễ bán sách". Bà Hương cũng thừa nhận cách giới thiệu cùng với việc không chú giải rõ ràng việc mua bản quyền của Trung Quốc trên bìa sách khiến người mua nhầm tưởng là sách Việt Nam.

Nhưng khi trả lời về việc phải giải quyết thế nào với sự lập lờ gây hiểu nhầm này, bà Hương vẫn khẳng định "đó là bộ sách có nội dung tốt, nó chỉ "lằng nhằng" ở lời giới thiệu. Nên nếu có ý kiến yêu cầu sửa thì chúng tôi sẽ đề nghị đối tác sửa. Nhưng chắc sẽ không thể sửa nội dung sách, không thể thay cờ Trung Quốc thành cờ Việt Nam bởi như thế là vi phạm hợp đồng".

Cổng trường có cắm cờ đỏ nhưng không phải cờ Việt Nam trong trang 16 của cuốn sách
Phát triển toàn diện trí thông minh cho trẻ - Ảnh: CHÂU ANH

Bày tỏ quan điểm về vấn đề này, ông Phạm Tất Dong - phó chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam, cơ quan chủ quản của NXB Dân Trí - cho biết: "Tuy tôi chưa xem cuốn sách đó, nhưng tôi thấy một cuốn sách được ghi rõ là biên soạn cho trẻ em Việt Nam, theo chương trình giáo dục Việt Nam thì nội dung, hình ảnh phải phù hợp với trẻ em Việt Nam, và trong hình ảnh ngôi trường không thể vẽ cờ Trung Quốc".

Bìa cuốn sách của NXB Dân Trí

Sau khi nhận được thông tin và tiếp cận với nội dung cuốn sách trên, bà Ngô Thị Hợp - phụ trách Vụ GD mầm non Bộ GD-ÐT - nói: "Chúng tôi không biết về cuốn sách này vì NXB Dân Trí không trao đổi hay hỏi ý kiến chúng tôi. Vì vậy, NXB Dân Trí phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về nội dung, hình thức của cuốn sách".

* Ông Nguyễn Minh Khang (phó giám đốc NXB Giáo Dục):

Sách dịch phải chọn lựa rất kỹ

NXB Giáo dục hằng năm cũng có nhiều đầu sách dịch phải mua bản quyền của nước ngoài. Nhưng chúng tôi phải chọn lựa rất kỹ, sách dịch cung cấp cho bạn đọc Việt Nam nói chung và học sinh Việt Nam nói riêng phải có nội dung, hình ảnh không trái với quy định pháp luật và thuần phong mỹ tục Việt Nam, không nói sai về lịch sử, địa lý Việt Nam...

Trong hợp đồng mua bản quyền với nước ngoài, nếu thấy cần thiết chúng tôi cũng có thể trao đổi thỏa thuận với đối tác để điều chỉnh nội dung, hình ảnh phù hợp với đối tượng bạn đọc Việt Nam. Cụ thể, chúng tôi từng hợp tác với một số đối tác nước ngoài để phát hành sách tiếng Anh cho trẻ em
Việt Nam, những hình ảnh phong cảnh, con người, trường học trong sách cũng được điều chỉnh phù hợp với học sinh Việt Nam.

Nếu chúng ta trao đổi kỹ thì đối tác cũng không cứng nhắc trong việc bắt ta phải in nguyên xi như bản gốc. Hơn nữa, nếu là sách dịch nguyên gốc thì bìa sách phải nói rõ nguồn gốc. Còn nếu là sách biên soạn dựa theo chương trình giáo dục Việt Nam thì không thể vẽ trường học treo cờ nước khác.

* ThS Nguyễn Thị Kim Thanh (nguyên trưởng phòng giáo dục mầm non Sở GD-ÐT TP.HCM):

Không thể chấp nhận

Việc này xảy ra có lẽ do khâu kiểm duyệt chưa cẩn thận và chặt chẽ. Nhưng dù vì lý do nào thì cũng không thể chấp nhận được. Trong chương trình giáo dục mầm non 5 tuổi, học sinh đã được học về đất nước, về lá cờ Việt Nam, rằng ngôi trường của em thì cắm cờ Tổ quốc Việt Nam. Lứa tuổi này rất nhạy cảm. Về mặt tâm lý, khi đứa trẻ được ăn một món ngon nào đó hồi nhỏ thì bé sẽ nhớ mãi đến khi lớn. Tương tự, những hình ảnh quen thuộc từ thời thơ ấu cũng sẽ in sâu trong trí nhớ.

Cuốn sách trên phải được chỉnh sửa cho đúng, cho trẻ em Việt Nam hiểu rằng: cờ Tổ quốc chỉ có một mà thôi. Những nội dung gì thuộc về đất nước, về Tổ quốc bắt buộc phải chính xác chứ không phải là chuyện cổ tích mà tưởng tượng, hư cấu.

HOÀNG HƯƠNG - VĨNH HÀ


(Tuổi Trẻ)
Read more…

Vu Khoát

03:35 |
Tưởng Năng Tiến

Hệ thống chính trị thế nào thì hệ thống giáo dục tương ứng như vậy.” - DSX

Chắc rảnh – và rảnh lắm – nên nhà văn Phạm thị Hoài xoay ra kiếm chuyện (cà khịa) với đồng nghiệp chơi, cho nó qua ngày:

“... tác giả văn chương, chung quy có ba loại. Loại dành cho đồng nghiệp, tác giả của tác giả. Loại dành cho công chúng, tác giả của độc giả. Và loại dành riêng cho sự tự mê hoặc của những tác giả tự phong.”

Loại thứ nhất hiếm hoi, là những người không thể thay thế, mất một ai trong số họ là cơ thể văn chương nhân loại tàn phế một bộ phận trọng yếu...

Loại thứ hai đông hơn và là đối tượng chính của các nhà điểm sách, phê bình và nghiên cứu văn học. Đánh giá về tài năng và tầm cỡ của họ là việc phụ thuộc chủ yếu vào khí hậu và môi trường văn hóa...

Loại thứ ba đông hơn cả, nhưng chỉ đáng quan tâm ở khía cạnh họ là những kẻ làm ngôn ngữ xói mòn nhanh nhất, ngốn nhiều giấy mực và byte nhất, và là thủ phạm chính khiến văn chương bị xóa thành công khỏi danh sách nhu yếu phẩm tinh thần của con người...”

Tôi cũng đã có lúc học đòi theo chuyện “văn chương” nên đọc xong đoạn văn thượng dẫn mà không khỏi... bần thần (chút đỉnh) khi tự xét rằng chắc (chắn) mình thuộc loại... thứ ba. Cái loại viết “với phương châm thà bị tống vào thùng rác còn hơn không tồn tại.” Nói cho nó gọn: cái thứ người cầm bút như tôi thiên hạ gọi là lều văn, túp văn, hay chòi văn, hoặc chuồng văn... gì đó!

Cùng với đám chuồng văn này, nước Việt còn có một hiện tượng độc đáo khác nữa gọi là chuồng học – theo như cách mô tả của phóng viên báo Dân Trí, đọc được vào hôm 5/ 9/2012:

Huổi Chát là một bản Mông chừng vài chục nóc nhà ở huyện nghèo Mường Tè. Hôm chúng tôi có mặt, chỉ còn 7 ngày nữa là đến ngày hội khai giảng, nhưng những gì bày ra trước mắt thật đắng lòng:

Một căn lều tranh tre nứa lá gió thổi tứ bề, xiêu vẹo, ghế gãy bàn long, ủn ỉn trong đó một cặp lợn mán, được cô giáo cắm bản giới thiệu là trường học...

Lớp học là một căn chòi lá. Ảnh: Dân Trí

Cô giáo Đinh Thị Vin nói bằng tiếng Mông, vẫy chúng xuống lớp. Lớp học là một căn chòi lá rộng độ bằng 4 chiếc chiếu đôi xiêu vẹo, vách tre vọc vạch, hở hoác. Bên trong bàn ghế gãy nát, đầy mạng nhện, ngổn ngang phân heo. Không biết đã từ bao giờ, trường học của lũ trẻ đã trở thành nơi trú ngụ cho một cặp heo mán với 4 heo con. Có người trong số chúng tôi gọi đùa, giọng không ít cay đắng: “Đây là chuồng học chứ đâu phải trường học...”

7 năm trước, cô giáo Đinh Thị Vin từ Phú Thọ rừng cọ đồi chè lên Mường Tè theo tiếng gọi tình nguyện... Và giờ, cô giáo người Kinh đã trở thành đứa con của Huổi Chát, của Nậm Manh, nói tiếng Mông để dạy tiếng phổ thông, ăn mèn mén, sắn khô, măng rừng, với ước mơ giản dị là một ngày nào đó sẽ có một đứa trò nhỏ người Mông thi đậu vào đại học.”

Vạn sự khởi đầu nan mà. Qua khỏi bậc tiểu học (nghĩa là sau giai đoạn thụ giáo ở những chuồng học) học sinh sẽ được nghe giảng bài bằng tiếng của người Kinh, và bước chân vào những trường trung học bề thế hơn nhiều – như cái trường này đây: Trường THCS Nậm Kè.

Trường THCS Nậm Kè. Ảnh: Dongsongxanh

Phải đợi cho đến khi lên đến bậc đại học thì những mầm non Việt Nam – xuất thân từ chuồng học – sẽ mới có cơ hội bước vào những cơ sở giáo dục hoành tráng, ở tầm mức quốc tế, được giảng dậy bằng Anh ngữ, theo như... dự án (Bắt Tay Xây Dựng Trường Đại Học Trí Việt) đã được thông báo, từ nhiều năm trước:

Sáng 7.11.2007, tại trụ sở Ủy ban về người VN ở nước ngoài (NVNƠNN) TP.HCM, Câu lạc bộ Khoa học và Kỹ thuật NVNƠNN (OVSCLUB) và Hội đồng sáng lập Dự án trường Đại học tư thục Trí Việt đã ký kết Thỏa thuận hợp tác: xây dựng một trường đại học chính quy hiện đại, trên tinh thần thực học để đào tạo nhân lực chất lượng cao phục vụ cho công cuộc hiện đại hóa và công nghiệp hóa đất nước.

Đại diện cho Hội đồng sáng lập Dự án Đại học tư thục Trí Việt là bà Tôn Nữ Thị Ninh, Chủ tịch Hội đồng và đại diện của OVSCLUB là TSKH Trần Hà Anh, Trưởng Ban điều hành. Buổi lễ ký kết diễn ra với sự chứng kiến của Ban Chủ nhiệm Ủy ban NVNƠNN, Ban Liên lạc NVNƠNN TP.HCM...

Theo kế hoạnh, khoảng năm 2010 trường sẽ bắt đầu tuyển sinh cho một số khoa và dự kiến đến năm 2020 sẽ đáp ứng được phần nào nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, không chỉ cho Nam Bộ mà còn vươn rộng ra phạm vi toàn quốc.”

bà Tôn Nữ Thị Ninh. Nguồn ảnh: talawas

Nói vậy (ngó bộ) vẫn chưa đã miệng nên trong những cuộc phỏng vấn sau đó, bà Tôn Nữ Thị Ninh – người được mô tả là “một nữ ngoại giao lừng lẫy một thời” – còn cho “nổ” thêm vài lần nữa, khiến rất nhiều người bị ù tai:

- Luật chơi của Trí Việt là: nói không với thiếu trung thực.

- Hiện dự án còn trong giai đoạn cấp phép, trước dự tính đặt ở Vũng Tàu nay thì đặt ở TP. HCM. Gọi là trường quốc tế bởi vì sẽ dạy bằng tiếng Anh kể từ năm thứ 2, với lập luận rằng thanh niên Việt Nam thời hội nhập phải có tiếng Anh như là một ngôn ngữ làm việc của mình, ngoài tiếng mẹ đẻ...
Coi: sống trong một chế độ mà lường gạt, dối trá và nghi ngờ là chủ trương xuyên suốt mà bà Tôn Nữ Thị Ninh lại đặt ra “luật chơi là nói không với thiếu trung thực” và còn nói bằng ngoại ngữ nữa (cơ) thì “giai đoạn cấp phép” e sẽ còn “bùng nhùng” cho đến Tết hoặc (không chừng) cho tới khi ... bà ấy chết! Theo nhà báo Huy Đức: “Chủ nghĩa xã hội là một thực thể chỉ có thể hiểu được bằng sự trải nghiệm” (*). Tuổi đời của bà TNTN (ngó bộ) hơi nhiều, thời gian “trải nghiệm” với xã hội chủ nghĩa (xem ra) cũng không phải ít. Rõ ràng, bà là một người hiểu chậm.

Bữa nay – nhằm ngày cuối tuần – tôi cũng đang (rất) rảnh nên xin được phép góp ý cùng bà Tôn Nữ Thị Ninh, với hy vọng giúp cho chuyện xây dựng viện đại học Trí Việt được nhanh chóng và toàn hơn chút xíu.

Về địa điểm, tôi đề nghị bà Ninh nên lắng nghe qua lời khuyên của một nhân vật có thẩm quyền – giáo sư Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ TN&MT: ” Không ‘bôi trơn’ không có đất đâu!”

Kế tiếp, xin nghe lời phát biểu của một nhân vật đã có kinh nghiệm (và thành công) trong việc thành lập một đại học tư ở Việt Nam – qua lời tường thuật của giáo sư Đào Trung Đạo, đọc được trên RFA vào hôm 9 tháng 9 năm 2012:

Mới đây tôi có một người bạn ở Việt Nam du lịch sang Mỹ – anh ta khá thành công trong những dự án kinh doanh kể cả việc đầu tư thành lập đại học tư thục...

Dựa vào sự hiểu biết chung chung của tôi (cũng như của hầu hết mọi người về chế độ cộng sản hiện nay) nên tôi hỏi anh (giả bộ ngớ ngẩn): nói chung anh chốt cho tôi hiểu một điểm quan trọng nhất về lý do của sự hiện hữu và tồn tại của toàn bộ những cơ sở sinh hoạt kinh tế, xã hội, giáo dục, y tế, báo chí, tòa án… (dĩ nhiên không thể kể vào danh sách này những cơ sở do chính quyền lập ra) ở Việt Nam hiện nay, thì câu trả lời khá ‘hài’ của anh ta là: ở tất cả những cơ sở đó luôn luôn có một cái ‘bàn thờ vô hình’ trên đó ‘ngự’ một cán bộ cộng sản đã được bố trí ngồi vào đó bất kể khả năng và tư cách của anh ta. Và ở phía dưới cái bàn thờ đó các anh có thể bỏ công sức làm bất cứ điều gì các anh cho là đúng đắn hữu ích trong một giới hạn có thể chấp nhận được (giới hạn này khá rộng rãi kể cả những hành vi tham nhũng, vô đạo đức) nhưng tuyệt đối không được đụng đến cái bàn thờ này, nhất là đừng có ý định ngồi vào đó thì mọi chuyện sẽ ‘cũng được thôi’.

Ngẫm nghĩ về nhận định khá ấn tượng của anh bạn tôi thấy mình vẫn thuộc vào loại ‘thiếu đào sâu tư tưởng’ vì sờ sờ trước mắt toàn bộ con dân Việt đều bị đặt dưới cái bàn thờ khổng lồ là cái Lăng Bác ở Hà Nội! Vì chủ nghĩa cộng sản chính thức đã trở thành một tôn giáo và đúng như di huấn của Marx ‘tôn giáo là thuốc phiện’ cho nên Đảng đã biến dân chúng thành những người nghiện kinh niên.

Nhưng nghĩ xa hơn thêm chút nữa, căn cứ vào những gì đã và đang xảy ra thì tôi thấy: Thứ nhất, bàn thờ cũng có nhiều thứ bậc cao thấp. Thứ nhì, giữa những anh ngồi trên những bàn thờ khác nhau đó không phải là lúc nào họ cũng ‘nhất trí’ nhưng nhiều khi lại còn âm thầm tìm cách ‘đàn áp’, hất cẳng nhau vì ngồi trên những bàn thờ này vốn là những ma quỉ. Đấy là cảnh tượng của một thứ tôn giáo thờ ma quỉ. Tình hình chính trị hiện nay dường như đang diễn ra sự cạnh tranh thứ bậc của ba bàn thờ ma quỉ: ‘Tổng Bí thư’, ‘Chủ tịch Nước’, và ‘Thủ tướng’ dưới sự chứng kiến câm nín của ‘Bàn thờ Bác.”

Có lẽ vì chưa chọn được một cái “bàn thờ” thích hợp nên nhiều năm đã trôi qua mà Đại Học Trí Việt vẫn còn đang phải ... chờ cấp phép. Sự cân nhắc và thận trọng của bà Tôn Nữ Thị Ninh, trong hoàn cảnh hiện tại, nên được đánh giá cao. Nếu không, mai hậu, Đại Học Trí Việt sẽ gặp “rắc rối” (y như Đại học Dân lập Hùng Vương bây giờ) chỉ vì chọn nhầm... cái bàn thờ nên gặp “rắc rối” và lôi thôi lớn – theo như tường thuật của BBC, nghe được vào hôm 19 tháng 9 năm 2012:

“Thời gian gần đây, hai chị em ông Đặng Thành Tâm đã gặp một số rắc rối. Ngoài việc bà Yến bị tố cáo không trung thực, ông Tâm cũng bị đình chỉ chức Chủ tịch và Hiệu trưởng Đại học Dân lập Hùng Vương, cơ sở mà ông hỗ trợ tài chính, hồi tháng Ba vì “vi phạm nguyên tắc quản lý."

Trong khi chờ đợi thực hiện Dự Án Đại Học Quốc Tế Trí Việt (Tri Viet International University Project) giảng dậy bằng Anh Ngữ, hàng ngày vẫn có những cô giáo ở miền xuôi như cô “Đinh Thị Vin từ Phú Thọ rừng cọ đồi chè lên Mường Tè theo tiếng gọi tình nguyện... nói tiếng Mông để dạy tiếng phổ thông, ăn mèn mén, sắn khô, măng rừng, với ước mơ giản dị là một ngày nào đó sẽ có một đứa trò nhỏ người Mông thi đậu vào đại học.”

Cùng lúc, nhiều bậc thức giả cũng đang chăm lo những dự án “giản dị” không kém – như Dự Án Bữa Cơm Có Thịt của của tiến sĩ Trần Đăng Tuấn và nhà văn Phạm Ngọc Tiến (cùng với nhóm bằng hữu của hai ông) cho những học sinh ở vùng cao. Trước những sự kiện này, nhà báo Trương Duy Nhất đã thốt lên đôi lời vô cùng cảm khái:

Có một lúc nào đó, chúng ta góp tiền không phải để mua thịt cho các bé học sinh nghèo Tây Bắc, mà để dựng tượng đài những thầy cô giáo trẻ từ xuôi lên sống và dạy học ở Tây Bắc? Sẽ không phải là tượng đài hoành tráng. Hãy là tượng đài mà người ta nhìn thấy ở đó cái rét tê buốt trong lớp học và ánh lửa nhẫn nại trong bếp độc thân.

Rồi ra, không chừng, dám cũng sẽ có tượng đài của bà Tôn Nữ Thị Ninh – người (trước khi chuyển qua từ trần) đã có ý hướng độc đáo là sẽ xây dựng một trường đại học quốc tế, với sứ mệnh Trí Cao – Tâm Rộng – Tầm Xa trong một chế độ mà những kẻ cầm quyền tầm nhìn thì chỉ thấp bằng con kiến, và lòng dạ thì bé xíu như một cái cây tăm.
T.N.T

(*) Huy Đức. Bên Thắng Cuộc. Westminster: OsinBooK, 2012. Vol.2.

Theo Dân Luận
Read more…

Đối thoại với GS. Nguyễn Đăng Hưng: Khi cái ác lên ngôi

04:00 |
Lời dẫn: Tôi vừa nhận được e-mail từ báo Pháp Luật Tp HCM: “Bài phỏng vấn GS đã đăng trên số chủ nhật. GS trả lời thật thấm thía!
Đây là bài phỏng vấn đột xuất và chớp nhoáng do nhà báo Yên Trang, Báo Pháp Luật thực hiện tại sân bay Tân Sơn Nhất trung tuần tháng 11 vừa qua, ngày tôi lấy máy bay trở sang Bỉ. Bài đã được biên tập lại. Có lẽ vì sự hạn hẹp của báo giấy, nhiều đoạn đã không thấy xuất hiện. Nay trên sổ tay cá nhân này, xin xuất bản nguyên văn.

Khi thiện và ác đổi ngôi

Phóng Viên: Thưa ông, điều gì khiến ông cho rằng xã hội hiện nay biến loạn đến mức trầm trọng?

GS.TSKH Nguyễn Đăng Hưng

GS.TSKH Nguyễn Đăng Hưng: Hằng ngày trên các trang thông tin đại chúng, đâu đâu cũng có những chuyện cướp của, giết người, vô nhân tính. Cái ác hoành hành khắp nơi, khắp chốn một cách ngang nhiên. Điều đó cho thấy kháng thể của xã hội trong cuộc chiến chống cái xấu cái ác đang bị xuống cấp trầm trọng. Chính bản thân tôi cũng có kinh nghiệm chẳng lành. Một lần khi đi rút tiền từ ngân hàng, trên đường về bằng xe gắn máy có người cố tình ép sát tôi làm tôi té ngả. Họ là một đám chuyên trấn lột người đi đường gồm 4 thành viên. Người thứ tư thừa lúc tôi đôi co với kẻ gây tai nạn lặng lẽ làm động tác móc ví. Những kẻ côn đồ này đã hành động nhanh chóng trên một đoạn đường đông đúc người đi qua lại. Đó là đoạn đường giữa ngã tư Nguyễn Đình Chiểu và Cách mạng tháng 8 vào lúc hơn 2 giờ chiều chứ không phải đêm hôm khuya khoắt. Rất nhiều bạn bè tôi cũng từng bị như vậy. Một vị giáo sư Bỉ qua đây dạy, ngày nghỉ ông tranh thủ đi chụp hình kỷ niệm tại sân Tao Đàn. Khi chiếc để camera vừa đặt xuống để mở túi, ông bị giật luôn. Kẻ cướp hành xử ngay chốn đông người, còn vị giáo sự nọ cũng không kịp than vãn và phỉ bác. Ông tự an ủi với tôi rằng “thôi thì cái máy của tôi cũ quá rồi, đây là dịp để mua cái mới”. Một người bạn khác, ra chợ Bến Thành bị móc ví. Ông ấy hới ha hớt hải vì mất hộ chiếu và giấy tờ tùy thân. Được một lúc sau có người vỗ vai nói nhỏ bằng tiếng Anh hẳn hoi, rằng ví của ông đang ở góc bên kia đường. Ông đi đến và thấy ví của mình đó, tiền mất nhưng may mắn là còn giấy tờ. Ông ấy hài hước: “đám ăn cướp Việt Nam văn minh đấy”.

Nhưng ở đất nước nào cũng có những chuyện tương tự như vậy thưa ông?

Ở Châu Âu những năm 1960, 1970 dường như rất ít tệ nạn. Cho tới khi bức tường Berlin sụp đổ, dân Đông Ấu có thể tràn qua các nước Châu Âu và từ đó tệ nạn xuất hiện nhiều hơn. Bởi tệ nạn xã hội thường xuất phát nhiều ở các nước Đông Âu. Các quốc gia ở Đông Âu kinh tế kém phát triển, nền giáo dục cũng chưa cao. Khi sang Tây Âu họ thấy ở đây giàu quá, dân hiền quá, xe đạp để ngoài đường không cần khóa nên họ lấy. Nhưng vấn đề của chúng ta lại khác, tình trạng đến mức trầm trọng khi người ta sẵn sàng giết cha mẹ vì vài trăm ngàn. Hay những hành động côn đồ xảy ra giữa chợ mà không ai phản đối… đó là sự băng hoại về đạo đức.

Vậy thưa ông, cái ác bắt đầu đến từ đâu?

Trộm, cướp… đến từ cuộc sống khó khăn nhưng sự chiếm đoạt của các ác lại nằm ở giáo dục và khi giá trị đạo đức bị hủy hoại, tha hóa rõ ràng. Bởi kinh tế khó khăn thì sau thời gian suy thoái sẽ vực dậy. Địa ốc đóng băng thì có ngày phục hồi. Đồng tiền mất giá và từ giá mới sẽ vươn lên. Nhưng nền giáo dục của ViệtNam đang lầm đường lạc lối. Nền giáo dục không tạo được con người có nhân cách, có niềm tin đạo đức, biết sống lương thiện, biết sống thương yêu… Thay vào đó là từ ngay tấm bé trẻ con đã thấy một xã hội vị kỷ, thực dụng, chỉ thấy tiền là chính. Một chuyện nhỏ thế này, cô bạn tôi kể rằng, con gái mình về nhà bảo mẹ sao không mua quà bánh trung thu đến tặng cô giáo. Nếu cô giáo không tìm cách để hối thúc học sinh phụ huynh phải cung phụng mình thì tại sao đứa trẻ lại lại hỏi mẹ như vậy. Thay vì chúng ta đem ánh trăng vàng, là câu chuyện về chị Hằng nga, chú Cuội để con nít biết mơ mộng sáng tạo thì lại dạy cho chúng về lòng tham muốn vật chất. Đứa trẻ sẽ nghĩ gì về cô của nó và trong tương lai chắc chắn nếu có điều kiện đứa trẻ đó sẽ móc tiền, của bằng địa vị và chỗ đứng của mình. Đây là những chuyện mà khi chúng tôi còn học phổ thông không hề có. Và chính cô giáo kia vì hoàn cảnh xã hội, vì điều kiện kinh tế đã vô tình tiếp tay phá hoại nền giáo dục quốc dân. Đây là không còn là câu chuyện nhỏ mà là một vấn đề trầm trọng. Các em lớn lên trong một môi trường giáo dục như thế, xã hội biến chất, đảo điên như thế. Bởi vậy nên mới có chuyện con giết cha mẹ để có tiền chơi game. Đây là đỉnh điểm của sự bấn loạn rất khó tưởng tượng là có thể đi đến điểm nào tệ hơn nữa.
 
Khi con người không được bảo vệ

Vậy ông có nhận xét gì khi gần đây trên nhiều tờ báo có viết về những hành động “tự xử” của người dân thay vì báo công an?

Đó là hậu quả phải chờ đợi. Tội phạm không sợ bị trừng trị, không sợ bị lên án, Họ đánh mất lòng tự trọng nên thay vì xấu hổ và lo sợ chúng lại quay ra thách thức xã hội, hành hung những người dám ngăn cản mình. Từ năm 2007 khi ấy tôi tham gia giảng dạy cho lớp cao học khoa quốc tế của Trường đại học Bách Khoa. Trong số đó có một sinh viên luận văn yếu quá nên không đạt điểm. Bởi vậy tôi đề nghị ra các em làm lại để chấm lại. Tuy nhiên trong số đó có một học sinh không chịu làm mà muốn qua môn. Phụ huynh đã đến gặp nhưng tôi từ chối. Tôi bảo tôi chỉ có thể tiếp khi đã thi xong. Nhưng cũng từ đó ngày nào tôi cũng bị mấy cuộc điện thoại dọa giết, dọa đâm xe… Sau một thời gian không chịu nổi tôi báo công an, kèm với các đoạn băng ghi âm cuộc nói chuyện dọa nạt để công an làm rõ. Nhưng kết cục công an có làm hay không tôi không biết nhưng mặc tôi cứ giải trình vụ việc vẫn không dừng lại và ngày càng nhiều cuộc điện thoại hơn. Sau mấy tháng như vậy tôi cảm thấy rất mệt mỏi và đành tự giải quyết. Hôm ấy có vị giáo sư bạn từ Hà Nội vào tôi đã kể về chuyện này. Sau đó tôi nhờ ông nếu có cuộc điện thoại dọa nạt đến, ông hãy nghe dùm tôi. Ông hãy nói mình là công an từ Hà Nội vào giúp tôi giải quyết sự việc.Và xác định với đầu giây bên kia rằng ông đã ghi lại tất cả các cuộc điện thoại dọa nạt và biết tác giả là ai, địa chỉ ở đâu. Cho nên sắp tới sẽ có những cuộc thăm hỏi từ phía công an. Sau đó bên kia cúp máy và từ đó không bao giờ tôi còn bị làm phiền và dọa giết nữa. Tuy nhiên, cũng mất ròng rã 4 tháng trời. Câu chuyện của tôi tương tự như sự việc vừa qua, người dân Nghệ An đã đốt xe tên trộm chó. Qua những điều này cho thấy công an dần dần xa rời nhiệm vụ chính của mình là bảo vệ người dân lương thiện. Hiện trạng này ngày càng nguy ngập…

Nghĩa là lòng tin từ dân bị mất mát thưa ông?

Đúng vậy, chưa bao giờ lòng tin của người dân mất mát ghê gớm đến thế. Từ anh lái taxi, đến anh đi xe ôm hay người thợ xắt tóc… đều mang tâm trạng lo âu về cuộc sống. Người ta lo không biết mình sẽ sống thế nào đây, thu nhập thế này có đủ sống không. Họ cũng theo dõi báo đài, họ cũng đặt niềm tin vào việc chống tham nhũng của Chính Phủ. Nhưng mọi chuyện dường như lại đâu vào đó. Điều đó cho thấy họ chờ đợi sự thay đổi mà sự thay đổi ở đây không phải thay đổi căn cơ chế độ mà ít ra thay đổi nhân sự. Những người không kiềm chế được tham nhũng không làm được gì với tham nhũng phải được thay thế, nhường chỗ cho những người giỏi hơn với quyết tâm cao hơn, với tinh thần vì dân tỏ rõ nét hơn…

Nhưng không phải tất cả mọi câu chuyện đều giống nhau thưa ông?

Thời điểm Pháp thuộc, đất nước ta bị bóc lột, dân Việt bị bần cùng hóa. Đây là lý do chính nghĩa của cuộc đấu tranh giành độc lập, giải phóng dân tộc. Hiện thực xã hội lúc đó cũng có thể là thời điểm đen tối nhưng cũng có nhà văn phản tỉnh, trí thức tả chân. Cụ thể như Nam Cao, Vũ Trọng Phụng, Ngô Tất Tố trong tác phẩm của họ tố cáo trước dư luận những tội ác của thực dân và sự cùng cực của dân tộc bị trị. Nhưng những cuốn sách ấy được xuất bản, và truyền lại cho hậu thế. Còn bây giờ tôi không thấy những cuốn sách như vậy. Không phải không có những người tài mà những cuốn sách đó khó được in ấn xuất bản một cách chính diện. Người tốt giờ đây phải co cụm lại, im lặng…

Nghĩa giá trị và quy luật thiện thắng ác đang bị đảo ngược thưa ông?

Đúng, nhưng cái ác hành hoành, người tốt, người có đạo đức, vốn là rường cột của xã hội họ lại phải lui về thúc thủ, bàn quan. Bởi vì nếu can thiệp họ sẽ gặp tai họa, gặp rắc rối. Chúng ta vẫn biết những câu chuyện về những nhà báo viết về chống tiêu cực phải vào tù, chúng ta biết những người viết ca khúc chống Trung Quốc bị bắt. Còn những người làm thất thoát hàng trăm tỷ đồng chẳng bị sao cả, có chăng cũng chỉ đi tù sơ sơ. Điều đó làm xã hội đang đi xuống chứ không phải đi lên...

Nhưng tại sao nhiều người nước ngoài tới Việt Nam lại bảo an ninh ở đây tốt thưa ông?

Ở một số nước như Philippin, Indonesia, Pakistan, Thái Lan… thường hay có các phe quá khích hồi giáo, chống phương Tây. Người có đạo Hồi giáo theo phe quá khích oán hận các nước phương Tây vì nhiều lý do lịch sử. Họ tổ chức khủng bố trên bình diện quốc tế, nhất là trong thế giới Hồi giáo. Còn ở ViệtNam chính trị ổn định, Phật giáo hiền hòa, Công giáo cũng vậy nên người nước ngoài tới đây yên tâm là không bị khủng bố. Nhưng chuyện cướp, giật đường phố, bạo lực học đường thì ngày càng trầm trọng.

Nền giáo dục tự hoại

Nhưng chúng ta không thể đổ hoàn toàn cho giáo dục. Bởi trong ca dao vẫn dạy “anh em như thể chân tay, thương người như thể thương thân…” Và vẫn còn nhiều tấm gương tốt trong xã hội?

Hồi cách mạng năm 1789 ở bên Pháp, giáo dục nằm trong tay nhà thờ. Cách mạng thành công, trường học được giải phóng, việc giáo dục trở thành lĩnh vực của thế nhân, chính quyền dân sự. Tuy nhiên, người Công giáo vẫn có có quyền mở lớp riêng cho họ… Những người theo đạo có quyền đi học ở mọi trường lớp và đức tin của những con chiên được nhà nước đảm bảo và tôn trọng. Xin kể một kinh nghiệm cá nhân mà tôi đã thâu thập tại Bỉ. Tôi là người theo đạo Phật, vợ tôi là người Công Giáo. Các con tôi theo đạo bố nhưng vì trường công giáo rất nghiêm, tôi ghi tên các con theo học tiểu và trung học tại đây. Nhưng không vì thế mà chúng bị phân biệt. Ở trường con tôi đứng đầu lớp về môn học giáo lý công giáo, tuy chúng nó thưa với thầy cô là chúng nó theo đạo Phật. Những nhưng thầy cô ở đây nói rằng: Con tin vào điều gì hãy giữ vừng niềm tin đó. Đằng này chúng ta đưa chính trị vào trường học, nhồi nhét quan điểm một chiều trong trường học. Thay vì khuyến khích yêu thương nâng đỡ nhau để giải quyết các vấn đề thì có một thời ta lại khuyến khích đấu tranh để sống còn. Mà đấu tranh giai cấp là tiêu diệt kẻ thù, tiêu diệt thế lực thù địch… Thói ghen ghét, đố kỵ ở đâu cũng có, nhưng tôi có cảm nhận tại ViệtNamngày nay, những tật xấu này có phần gay gắt một cách không bình thường.

Nghĩa là dù thế nào con người cũng phải sống với một niềm tin thưa ông?

Vâng tôi có cảm tưởng niềm tin ở con người, ở tổ chức xã hội bị đánh mất. Khoảng trống không có gì bồi đắp nhất là khi lòng tin ở tâm linh bị phá vỡ hay không được vun xén nữa. Hậu quả nhãn tiền là người ta ngày càng coi trọng vật chất hơn là những giá trị tinh thần. Đã có một thời, không xa lắm, những giá trị tâm linh, tôn giáo bất cứ từ xu hướng nào bị bài bác. Thái độ vị kỹ, thực dụng trở thành bao trùm. Phạm trù thần linh phai mờ trong tâm thức con người và dần dần lòng tham lam của thân xác, của dục vọng sẽ không có gì ngăn cản nữa. Lương tâm con người chìm xuống, cái ác lên ngôi. Chẳng những kỷ cương xã hội bị phá vỡ mà luân thường đạo lý gia đình tan biến. Đây chính là hậu quả phải chờ đợi của việc đánh mất niềm tin, xoá bỏ đức tin…

Nghĩa vấn đề nằm từ gốc chứ không phải ngọn thưa ông?

Đúng thế. Một một lớp học tiểu học, sự giàu nghèo thể hiện ngay trong ăn mặc, trong những tiệc sinh nhật của từng đứa trẻ. Những đứa trẻ con nhà giàu có nếu không được dạy phải thương bạn, tôn trọng bạn, chúng sẽ ra sao khi trưởng thành. Những đứa trẻ nghèo khó luôn tự hỏi tại mẹ sao không mua cho con áo đẹp, tại sao mẹ không mua cho con cặp đẹp. Tất cả những cái đó nếu không được giải tỏa bằng các bài học thường trực hàng ngày thì lâu dần sẽ ảnh hưởng đến sự hình thành nhân cách của một đời người. Giáo dục thường thức, giáo dục công dân đang có vấn đề. Tuổi trẻ xao nhãn học văn, ngán gẫm học sử vì bài học, vì sách giaó khoa quá ư cứng nhắc, một chiều, không hấp dẫn, không sinh động. Giới trẻ ngày nay không biết sử ta, nhưng khi mở ti vi lên, khắp mọi kênh chiếu toàn phim Trung Quốc. Tình trạng này đang dẫn đến tai hoạ trước mắt là tuổi trẻ ta hiểu biết lịch sử Trung Quốc hơn là lịch sử ViệtNam. Đó là điều không thể chấp nhận được.

Bởi vậy ông cho rằng xã hội hiện nay giống một câu chuyện cổ tích mà kết thúc là thảm họa?

Tôi nói có ngoa đâu. Ba tôi, những người cùng thời với ông cả đời đi theo cách mạng. Trên đôi vai của họ là những vì sao, là khát vọng về một xã hội công bằng, là dân tộc độc lập, tự do và hạnh phúc. Lý tưởng sống ngày đó là tổ quốc trên hết, mình vì mọi người mọi người vì mình. Còn bây giờ mọi thứ lại dường như đi ngược lại hết. Ai có nhiều quyền người ấy có nhiều lợi ích nhất. Chứ người dân chân lấm tay bùn thì chẳng có gì để tham nhũng.

Vậy theo ông, bài học trường trực trong nhà trường phải nói về yêu thương?

Đúng vậy, ở trường hiện nay tôi thấy ít có chủ trương dạy con thương yêu cha mẹ. Chỉ thấy dạy yêu tổ quốc nhưng người ViệtNamcũng như các dân tộc khác, căn bản là gia đình. Trẻ con phải được dạy yêu thương cái nôi là yêu cha mẹ, yêu anh em, yêu ông bà rồi mới yêu cái cây đa, yêu cái đình làng, cánh đồng lúa chin, con sông nho nhỏ uốn quanh làng quê, con đường phố rợp bóng mát cây xanh, rồi mới đến yêu tổ quốc với tất cả những yếu tố văn hoá, lịch sử đi theo: Tuyên ngôn độc lập của Lý Thường Kiệt trên sông Như Nguyệt, Bình ngô Đại cáo của Nguyễn Trãi, Truyện Kiều của Nguyễn Du…. Vì với trẻ con tổ quốc là điều gì rất mông lung. 5, 6 tuổi biết thế nào là tình yêu tổ quốc. Tuổi này nó cần bàn tay ấm áp của mẹ, sự vuốt ve của cha, sự nâng đỡ của anh và bài học giáo dục mỗi ngày ở nhà, ở trường cũng phải thường xuyên như vậy. Nhưng dường như bài học thương yêu, đề cao những tâm hồn cao thượng, tình tương thân tương ái, nhiễu điều phủ lấy giá gương, thương người như thể thương thân, đã bị làm cho mờ nhạt từ lâu. Một môi trường như vậy mà bạo lực không xuất hiện mới là điều lạ.

Tân Sơn Nhất, ngày 13/11/2012

Yên Trang thực hiện
Theo blog Nguyễn Đăng Hưng
Read more…

Giới trẻ VN và tình trạng văn hóa đọc đang xuống cấp

03:11 |
Song Chi

Báo Dân Trí ngày 9.1 có bài “Thanh niên Việt đang đọc gì” nói về tình trạng văn hóa đọc đang xuống cấp một cách thê thảm trong giới trẻ VN, nhất là học sinh, sinh viên.

Thật ra, việc đại đa số giới trẻ VN lười đọc sách hoặc chỉ đọc những thứ dễ đọc như truyện tranh, truyện tình cảm nhẹ nhàng của các tác giả VN, TQ thuộc thế hệ 7X, 8X, hay các tác phẩm theo trào lưu, như trong bài báo đề cập, là một thực tế không mới.

Không ít bạn trẻ không nắm được nội dung các tác phẩm
kinh điển thế giới. AMH photo

Rất ít em bỏ thời giờ để đọc say mê những cuốn tiểu thuyết kinh điển hoặc tiểu thuyết đương đại có giá trị của những tác giả lớn trong làng văn VN và thế giới, mặc dù có khá nhiều tác phẩm của những tác giả như vậy đã được dịch sang tiếng Việt. Ví dụ, các nhà văn Nga Leo Tolstoy, Fyodor Dostoyevsky, Anton Chekhov, Alexei Tolstoy, Ivan Turgenev…, các nhà văn Pháp Victor Hugo, Honoré de Balzac, Stendhal…, các nhà văn Mỹ Ernest Hemingway, Jack London, Toni Morisson, Harper Lee…, các nhà văn Đức Heinrich Böll, Hermann Hesse, Günter Grass…, các nhà văn Nhật Bản Kenzaburo Oe, Murakami Haruki…, hay Gabriel Garcia Marquez-nhà văn Colombia, Orhan Pamuk-nhà văn Thổ Nhĩ Kỳ, Paulo Coelho-nhà văn Brazil, Mo Yan tức Mạc Ngôn-nhà văn người Trung Quốc v.v và v.v….

Một số người thường đổ lỗi rằng thời đại bây giờ có nhiều thứ hấp dẫn hơn như trò chơi điện tử, internet với những trò chat chit, các trang mạng xã hội…nên giới trẻ lười đọc sách/đọc truyện hơn các thế hệ ông bà, bố mẹ. Tôi không nghĩ như vậy. Ở các nước dân chủ phát triển trên thế giới mà tôi đã từng có dịp đi qua hoặc ngay ở Na Uy nơi tôi đang sống, tôi vẫn thường xuyên bắt gặp cảnh mọi người trong đó có các bạn trẻ mê mải đọc sách trên metro, xe lửa, trong phòng chờ máy bay hay khi ngồi một mình trong quán café. Việc giới trẻ nhìn chung lười đọc sách, không những thế, văn hóa đọc đang xuống cấp một cách thê thảm ở VN, có nguyên nhân của nó.

Nguyên nhân thứ nhất là do môn văn ở bậc trung học chỉ giới thiệu văn học VN (trong đó, phần nặng nhất, chiếm nhiều thời gian nhất là văn học cách mạng VN, văn học hiện thực xã hội chủ nghĩa VN), nếu có giới thiệu văn học nước ngoài thì cũng rất ít và chỉ giới thiệu trích đoạn của một cuốn tiểu thuyết hoặc truyện ngắn, thơ.

Về mảng văn học cách mạng VN, văn học hiện thực xã hội chủ nghĩa VN, người viết bài này không có ý kiến là hay hay dở, nhưng rõ ràng phần lớn những tác phẩm ấy không còn phù hợp với tâm tình, suy nghĩ của các em bây giờ nên các em không cảm thấy hứng thú. Lại thêm chương trình học thường chỉ giới thiệu trích đoạn, phương pháp dạy theo kiểu giảng-chép-học thuộc lòng làm học sinh đâm lười suy nghĩ và lâu dần hết hào hứng với môn Văn và tác phẩm văn học nói chung.

Đối với văn học nước ngoài, học sinh trung học ở VN không hề được làm quen với những tuyệt tác của những tác giả lớn, cổ điển và đương đại của thế giới, như một số tác giả đã kể trên và các tác giả như Mark Twain (tác phẩm The Adventures of Tom Sawyer, Adventures of Huckleberry Finn), Charles Dickens (The Adventures of Oliver Twist, David Copperfield), John Steinbeck (Of Mice and Men, The Grapes of Wrath, East of Eden), J. D. Salinger (The Catcher in the Rye), F. Scott Fitzgerald (The Great Gatsby), George Orwell (Animal Farm, Nineteen Eighty-Four), Chinua Achebe (Things Fall Apart), Jane Austen (Sense and Sensibility, Pride and Prejudice)… Đây là những tác giả mà trong chương trình bậc trung học môn English-American Literature ở các nước, học sinh thường được giới thiệu. Những tác phẩm tuyệt vời của họ sẽ khiến cho học sinh say mê văn học, từ đó có thói quen đọc sách.

Trong khi đó, học sinh VN, vốn đã không được làm quen với việc đọc những tác phẩm thuộc loại phải suy nghĩ ngay từ khi học trung học, nếu trong gia đình người lớn cũng không thích đọc sách và khuyến khích con em đọc sách, chọn sách hay mà đọc thì các em lười đọc là điều dễ hiểu.

Nếu đi vào các hiệu sách thuộc loại lớn nhất, tại hai thành phố lớn nhất VN là Sài Gòn, Hà Nội, chúng ta có thể thấy so với thời bao cấp, sách các loại nói chung và sách văn học nói riêng bây giờ được in ấn đẹp đẽ, các đầu sách văn học trong nước cho đến nước ngoài được xuất bản tương đối nhiều, đủ loại thượng vàng hạ cám. Giữa một rừng sách hỗn độn đó, các bạn trẻ sẽ khó tự mình chọn được sách hay, có giá trị nếu như không phải là dân thích đọc sách, biết đọc sách, và sẽ bập vào những tác phẩm, tác giả có tính trào lưu.

Chẳng hạn, có một thời ở Việt Nam hàng loạt tác phẩm của nhà văn Pháp Marc Levy được dịch và khi Marc Levy được mời sang VN nhân Ngày hội đọc sách Pháp 2008, chứng kiến sự hồ hởi xúc động của đông đảo bạn đọc trẻ, bản thân nhà văn cũng ngạc nhiên. Vì thật ra Marc Levy không hề được đánh giá cao ở Pháp và trên thế giới, mặc dù những cuốn tiểu thuyết tình cảm lãng mạn của ông thường thuộc loại best-seller.

Do vậy, nếu các tờ báo lớn giữ được đều đặn mục điểm sách, giới thiệu những tác phẩm văn học chất lượng, bởi những cây bút phê bình có giá trị, thì cũng khiến cho các bạn trẻ hào hứng muốn tìm mua cuốn sách hay vừa được giới thiệu, hoặc dễ định hướng khi chọn sách giữa một rừng sách.

Cuối cùng là giá một cuốn tiểu thuyết, tuyển tập truyện ngắn hay sách phê bình, nghiên cứu ở VN, khoảng vài ba trăm ngàn đồng, có khi nhiều hơn, tính theo túi tiền của phần đông các bạn trẻ là không rẻ. Có thể có những em yêu thích văn học, muốn đọc sách nhưng lại không đủ tiền để mỗi tháng rinh về nhà vài ba cuốn. Các thư viện ở VN lại cập nhật rất chậm sách mới. Đó là ngay ở hai thành phố lớn nhất nước, và tại những thư viện lớn, còn cỡ thư viện quận hay đi về các thành phố nhỏ, tỉnh lẻ thì thư viện càng nghèo nàn, hẩm hiu.

Nhưng suy cho cùng, trong một xã hội mà cái gì cũng đang xuống cấp, cái gì cũng có “vấn đề” thì việc giới trẻ lười đọc sách hoặc chỉ đọc những loại sách dễ đọc, không có giá trị về mặt văn chương, tư tưởng, thậm chí sách tào lao nhảm nhí có hại đi nữa, cũng chỉ là… chuyện bình thường!!!

Theo blog Song Chi
Read more…

Nhân quyền trong môi trường giáo dục Việt Nam

07:34 |
Song Chi

Lâu nay chúng ta đã nói mãi về tình trạng nhân quyền tệ hại ở Việt Nam. Nhiều tổ chức phi chính phủ, nhiều quốc gia tự do dân chủ trên thế giới trong đó có Hoa Kỳ, đã từng lên tiếng rất nhiều lần về những hành động vi phạm nhân quyền ngày càng nghiêm trọng của nhà nước Cộng Sản Việt Nam.

Các em học sinh trường THCS Châu Tiến và THCS Châu Hồng,
huyện Quỳ Hợp, Nghệ An, bất ngờ bị lấy máu. (Hình: VNN)
Nhưng chúng ta lại dường như chưa nhận ra một cách đầy đủ rằng tình trạng vi phạm nhân quyền đó cũng đang diễn ra trong một môi trường mà lẽ ra phải là nơi đầu tiên nghiêm túc thực hiện sự tôn trọng con người, đó là môi trường giáo dục.

Từ nhiều năm nay giáo dục Việt Nam đã bị dư luận phân tích, mổ xẻ rất nhiều về sự lạc hậu từ kiến thức cho đến phương pháp dạy và học. Một nền giáo dục nhồi nhét, tuyên truyền về chính trị, nặng kiến thức sách vở mà thiếu phần thực hành, thiếu phần rèn luyện, bồi dưỡng về tâm hồn, nhân cách, thiếu phần đào tạo kỹ năng sống, phương pháp tư duy...

Một nền giáo dục dựa trên những quan niệm sai lầm, học để lấy điểm, đi thi, lấy bằng chứ không phải học để hiểu, để có những suy nghĩ độc lập, thành những con người biết sống đẹp, can đảm, giàu lòng nhân ái... Nghĩa là hoàn toàn thiếu vắng một tư tưởng triết học nhân văn và khai phóng.

Mặt khác, trong bối cảnh chung của một xã hội đang bị xuống cấp về đạo đức, khủng hoảng về niềm tin, lý tưởng, môi trường giáo dục ở Việt Nam thay vì có thể bù đắp phần nào cái phần thiếu hụt ấy thì cũng lại bị tác động, sa sút về đạo đức.

Mối quan hệ giữa thầy trò không còn thiêng liêng như thời xưa. Sự dối trá lan tràn từ ngoài xã hội vào trong học đường. Nạn gian dối trong thi cử, chạy điểm, gạ tình lấy điểm, mua bằng, thầy đánh trò, trò đánh thầy, học trò đánh lẫn nhau, thầy ngủ với trò, hiếp dâm trò...

Và một khía cạnh khác nữa, đã đề cập ở trên: Quyền con người cũng không hề được tôn trọng trong môi trường học đường, từ nhà trẻ cho đến bậc trung học phổ thông, đại học.

Ở lứa tuổi còn thơ, báo chí thỉnh thoảng lại đưa tin các cô bảo mẫu, cô giáo xúc phạm trẻ, đánh trẻ, có những trường hợp dẫn đến cái chết thương tâm cho trẻ.

Như vụ cô bảo mẫu V. trường mầm non tư thục Thiên Thơ, Phú Nhuận, Sài Gòn dán băng keo lên miệng một em bé đang khóc làm em ngưng thở và tử vong sau khi đưa vào bệnh viện cấp cứu mấy ngày, vào Tháng Mười Hai 2007.

Cô giáo N. trường mầm non Hoa Lan, Tân Bình, Saigon, nhốt trẻ 4 tuổi vào thang máy để phạt vì không chịu ăn cơm, khiến em bị đa chấn thương, Tháng Chín 2010.

Cô giáo chủ nhiệm lớp 6A4 trường THCS Quảng Hiệp, huyện Ðức Trọng (Lâm Ðồng) dùng roi đánh các em, có em phải nhập viện. (“Cô giáo bị tố đánh học sinh nhập viện”, VNExpress)

Tại một lớp học thêm ở ngoài nhà trường, cô giáo đã cầm bút đâm chảy máu đầu học sinh tiểu học. (“Hà Nội: Cô giáo cầm bút đâm chảy máu đầu học sinh”, báo Người Lao Ðộng)

Ðó là lứa tuổi mẫu giáo, mầm non, tiểu học, khi các em còn quá nhỏ và không thể tự bảo vệ mình.

Sự vi phạm nhân quyền còn thể hiện ở nhiều hình thức khác nhau, không cần phải đánh đập mà là xúc phạm nhân phẩm các em cách này cách khác. Người thầy, hoặc do thiếu hiểu biết, thiếu kiến thức sư phạm, thiếu kềm chế hay vì những bực dọc đời thường mà trút lên đầu các em.

Nhiều thầy cô còn “sáng tạo” ra những hình phạt lạ lùng, phản sư phạm như cho các bạn học thay nhau tát vào mặt em học sinh có lỗi, bắt nuốt phấn, liếm ghế cô ngồi...

Ở bậc phổ thông trung học, chuyện xúc phạm bằng cách la mắng, thậm chí dùng những ngôn ngữ phản sư phạm không phải là chuyện hiếm hoi.

Dư luận từng bị sốc trước vụ cô giáo T.N. lớp 11 chuyên Lý trường Trần Phú, Hải Phòng mắng chửi học sinh suốt hơn 15 phút, bị học sinh lén ghi âm đưa lên mạng, Tháng Chín 2010. Một videp clip mắng chửi học sinh khác là cô giáo N. ở trường THPT dân lập Hàng Hải, tháng 12.2010.

Lứa tuổi học trung học đang có nhiều thay đổi về tâm sinh lý, đang muốn khẳng định cái “tôi”, nên các em rất nhạy cảm, dễ tổn thương, dễ có những hành động dại dột nếu bị người lớn, thầy cô xúc phạm. Học sinh Việt Nam thì lại không được đào tạo kỹ năng sống, bản lĩnh đối phó với mọi tình huống trong đời thường.

Trong năm 2012, báo chí dư luận đã phải đánh động về tình trạng học sinh tự tử, ngoài những lý do thuộc về đời sống cá nhân, gia đình, có nhiều trường hợp là do cách đối xử của thầy cô.

Vì bị cô giáo dạy Toán xúc phạm, ngày 7 Tháng Giêng, một nữ sinh lớp 12 của một trường THPT tư thục ở huyện Ðông Hưng (Thái Bình) đã nhảy từ tầng 2 xuống đất, tử vong.

Vì “bức xúc” với cô giáo, ngày 16 Tháng Mười 2012, một em nữ sinh trường THPT Trần Kỳ Phong, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi đã dùng dao lam cắt gân tay, may mà được cứu kịp.

Ngày 30 Tháng Mười 2012, một nam sinh lớp 11A7 trường THPT Lý Nhân, Hà Nam đã treo cổ tự vẫn để phản đối cách đối xử không công bằng và những lời nói xúc phạm nhân phẩm nặng nề của cô giáo chủ nhiệm.

Rất nhiều người lớn nói chung và thầy cô giáo nói riêng đã không ý thức được mình đang vi phạm nhân quyền, không tôn trọng các em như những con người. Dạy học thì học sinh chỉ được quyền nghe, không được cãi lại hay có ý kiến khác, khi học sinh sai thì la mắng, xúc phạm, còn khi chính mình sai, các em có ý kiến thì lại tự ái, không nghe hoặc trù dập.

Phải nói thật là những quan điểm, những lối hành xử như vậy hầu như không có trong môi trường giáo dục tại các nước dân chủ và phát triển, nơi trẻ em được tôn trọng từ khi còn rất nhỏ. Nơi học sinh có thể thoải mái phát biểu ý kiến cho dù ý kiến đó khác hẳn với giáo viên, với sách vở.

Một điều đáng nói nữa là trong hầu hết những chuyện thương tâm xảy ra, thầy cô và cả nhà trường thường có khuynh hướng giấu nhẹm sự việc, tìm cách thỏa thuận với gia đình các em để khỏi ầm ĩ, nhà trường bị mang tiếng. Chỉ đến khi báo chí vào cuộc, dư luận ồn ào thì mới chịu xử lý. Bản thân giáo viên có lỗi cũng không tỏ ra hối lỗi một cách thành khẩn.

Trong câu chuyện nam sinh treo cổ nói trên, các bạn học, cha mẹ của em rất bất bình vì thái độ không hề hối hận của cô giáo, nhà trường thì tìm cách cho qua. Các em buộc phải làm đơn xin đổi cô chủ nhiệm, gia đình làm đơn tố cáo (một loạt bài trên blog Nguyễn Tường Thụy: “Học sinh lớp 11A7 trường THPT Lý Nhân làm đơn kiến nghị thay cô giáo chủ nhiệm”, “Những hình phạt phản giáo dục, sự xúc phạm nhân phẩm của cô giáo Nguyễn Thanh Thủy”, “Ðơn tố cáo của phụ huynh em Nguyễn Văn Phúc”...).

Một câu chuyện khác cũng gây sốc không kém là một em học sinh lớp 2 bị cô giáo và nhà trường giao cho công an đưa lên đồn thẩm vấn cả buổi vì nghi lấy cắp tiền, sau đó cô phát hiện ra tiền không bị mất, em và anh trai học lớp 5 mới được thả ra.

Chuyện xảy ra cả tháng, trước sức ép của dư luận, cô giáo và nhà trường mới tổ chức xin lỗi công khai em học sinh trước toàn trường, bản thân cô giáo thì tặng em một chiếc xe đạp để đi học.

Mới đây, lại đến chuyện hàng trăm em học sinh trường THCS Châu Tiến và THCS Châu Hồng (huyện Quỳ Hợp, Nghệ An) được nhà trường theo “lệnh” của chủ tịch UBND xã và trạm y tế cho một tổ chức lấy máu, mà không thông báo cho phụ huynh, cũng không giải thích lý do cho các em.

Ðến khi báo chí phanh phui thì nhà trường, chính quyền, cơ quan y tế có liên quan mới nêu lý do là để nghiên cứu về bệnh Thalassemia ở trẻ em dân tộc Thái và Mông tỉnh Nghệ An! Dù với lý do gì thì rõ ràng việc làm này cũng chứng tỏ người lớn không hề coi trọng quyền con người, quyền trẻ em.

Muốn thay đổi tình trạng vi phạm nhân quyền ở Việt Nam không chỉ ở giới quan chức lãnh đạo và hệ thống chính trị, mà ngay từ trong môi trường giáo dục.

Muốn tôn trọng con người, hãy bắt đầu từ khi còn là những đứa trẻ, và người thực hành nghiêm túc trước hết phải là những người thầy đang dạy dỗ các em, là tấm gương của các em.

Và ngược lại, muốn xây dựng một xã hội dân chủ thì phải bắt đầu từ việc dạy cho trẻ em hiểu được những quyền của mình, để cho các em được dân chủ. Nếu không khi lớn lên đến lượt các em hoặc không biết quyền con người, quyền công dân của mình, hoặc sẽ vi phạm nhân quyền với người khác.

Theo Người Việt
Read more…

Một vài ý kiến phản hồi GS Hoàng Tụy về Cải Cách Giáo Dục

02:35 |
Tôi có một vài ý kiến phản hồi bài Đề Cương Cải cách giáo dục (*) của GS Hoàng Tụy như sau:

1) Một chương trình giáo dục phổ thông tiên tiến (CTGDPTTT) không nhất thiết phải bao hàm ngay các vấn đề nhạy cảm.

GS Hoàng Tụy
Theo tôi, chương trình giáo dục phổ thông tiên tiến cần đảm bảo được thời gian tự học và sáng tạo cá nhân, thời gian thảo luận, giảm tầm quan trọng của điểm số, khuyến khích tinh thần hiếu học của học sinh và một vài điều khác. Quan trọng là xây dựng được khung thời gian hợp lý cho từng loại hoạt động giáo dục (thời gian giáo viên giảng bài, thời gian thảo luận, thời gian tự học và sáng tạo, thời gian sinh hoạt ngoại khóa v.v..). Các vấn đề nhạy cảm hoặc không nhạy cảm chỉ là các nội dung để bỏ vào cái khung ấy. Nếu cứ đòi hỏi lồng ghép ngay lập tức các vấn đề nhạy cảm vào khung thì rất có thể các thế lực bảo thủ sẽ cương quyết chống lại toàn bộ các nỗ lực cải cách để bảo vệ lợi ích của họ. Cho dù Ủy Ban Quốc Gia Chỉ Đạo Cải Cách Giáo Dục được thành lập nhưng những người tâm huyết muốn đưa các nội dung nhạy cảm vào CTGDPT bị gạt ra ngoài thì mong muốn của GS Hoàng Tụy cũng không thực hiện được.

Tôi nghĩ bước đầu chương trình giáo dục phổ thông tiên tiến cần đặt ra một số mục tiêu cơ bản như: học sinh được tiếp nhận một khối lượng kiến thức đủ lớn và quan trọng, có năng lực tranh luận, có kỹ năng tự tìm kiếm tài liệu, tự nghiên cứu vấn đề và có đủ thời gian để phát triển sáng tạo cá nhân.

Trẻ em Mỹ và nhiều quốc gia phát triển được cho thảo luận về các vấn đề chính trị, v.d. bầu cử tổng thống từ lớp 1. Giáo dục tiểu học Việt Nam cũng có thể sử dụng khung chương trình giáo dục của Mỹ, chỉ có điều thay thế các chủ đề đó bằng các vấn đề văn hóa, xã hội khác. Các vấn đề nhạy cảm sẽ được các nhà giáo dục thảo luận, đấu tranh, đưa vào dần dần. Một khi đã có khung chương trình và thử nghiệm một thời gian tương đối tốt, thay thế nội dung giáo dục này bằng nội dung giáo dục kia không phải là điều khó và mất nhiều thời gian.

2) Thuê các chuyên gia giáo dục và giáo viên nước ngoài ở những vị trí chủ chốt trong quá trình cải cách giáo dục.

Các chuyên gia nước ngoài sẽ thiết kế toàn bộ khung chương trình giáo dục phổ thông. Những người này cũng sẽ phối hợp với các chuyên viên giáo dục của Việt nam xây dựng các nội dung chương trình giảng dạy và các hoạt động cho khung đó. Các giáo viên giỏi và nhiều kinh nghiệm của nước ngoài sẽ được thuê để làm việc dài hạn ở VN để tập huấn cho các giáo viên Việt Nam.

Lấy ví dụ là các chương trình tìm kiếm các tài năng thanh nhạc hiện nay ở Việt nam. Thực tế cho thấy, mặc dù tất cả các chương trình này đều rất đơn giản, nhưng những chương trình sử dụng format của nước ngoài luôn hấp dẫn hơn và hứa hẹn có tuổi thọ lâu dài hơn. Giáo dục cũng vậy, các nhà giáo dục phương tây có kinh nghiệm hơn ta rất nhiều trong việc xây dựng chương trình, khuyến khích tinh thần hiếu học, tìm tòi, sáng tạo của học sinh cũng như kinh nghiệm xây dựng các chương trình thi cử, đánh giá và đào tạo giáo viên.

Đặt vấn đề thuê chuyên gia và giáo viên nước ngoài bởi tôi biết rằng trước đây Chương Trình Quốc Gia về Công Nghệ Thông Tin (CNTT) và Thương Mại và Chính Phủ Điện Tử (TM & CPĐT) là do chuyên viên Bộ Khoa Học và Công Nghệ và Bộ Thương Mại thiết kế. Đấy là một trong những lý do khiến các chương trình này thất bại. Tôi e ngại rằng chương trình Cải Cách Giáo Dục cũng sẽ lại thực hiện theo cung cách đấy. Bộ Giáo Dục cử chuyên viên đi tập huấn ở nước ngoài vài khóa rồi về tự thiết kế cây nhà lá vườn, bởi họ cho rằng cải cách giáo dục không khó và nhiều nội dung chương trình là đặc thù Việt Nam và phải dựa trên điều kiện kinh tế Việt Nam.

Mặc dù chương trình Cải Cách Giáo Dục không phức tạp và khả năng thành công cao hơn các chương trình CNTT và TM & CPĐT, tôi nghĩ vẫn nên để cho các chuyên gia nước ngoài thiết kế toàn bộ và cố vấn về nội dung chương trình. Chuyên gia Việt Nam chỉ nên phụ giúp thôi. Tốn tiền một chút nhưng khả năng thành công và độ bền của chương trình cao hơn nhiều.

Một vấn đề nữa là không nên mất thì giờ tranh cãi về Triết lý giáo dục. Các trường tư danh tiếng ở phương tây đều có sẵn các bản triết lý giáo dục rồi. Việt Nam chỉ cần đem về sửa đổi câu chữ một chút cho phù hợp hoàn cảnh nước ta. Dĩ nhiên, thiết kế chương trình cho một trường tư thì khác với chương trình giáo dục của một quốc gia, nhưng dưới nhiều góc độ, chương trình một quốc gia cũng chỉ là nhân bản chương trình của một trường tư mà thôi.

3) Cải cách tiền lương cho giáo viên không thể một sớm một chiều

Dưới góc độ kinh tế học, lương của các công chức/viên chức của một ngành kinh tế không thể vượt xa các ngành kinh tế khác. Nhưng để nâng lương cho toàn bộ công chức/viên chức nhà nước lên gần mức đủ sống thì tôi e rằng quỹ lương của Việt nam hiện nay không chịu nổi.

Nhưng như vậy không có nghĩa là không thể cải cách giáo dục phổ thông. Tôi nghĩ rằng vẫn có các biện pháp dung hòa cải cách giáo dục phổ thông và việc giáo viên tự tổ chức dạy thêm để nâng cao thu nhập. Chẳng hạn nghiêm cấm việc dạy thêm với khối lượng kiến thức mới và bài tập nặng nề. Tuy nhiên, không khuyến khích nhưng cũng không cấm giáo viên tổ chức cho sinh viên tham gia các buổi thảo luận theo chủ đề hoặc sáng tạo hoặc tự học, tự đọc sách theo chủ đề tại nhà riêng của họ. Giáo viên chỉ giữ vai trò là người giám sát, khơi gợi vấn đề hoặc đặt câu hỏi.

4) Thành lập Hiệp Hội/Nhóm Trí Thức Hỗ Trợ và Xúc Tiến Cải Cách Giáo Dục.

Tôi cho rằng nên coi việc Cải Cách Giáo Dục Phổ Thông là việc của toàn dân. Đặc biệt, trong bối cảnh Việt nam dự kiến chỉ có một chương trình giáo dục phổ thông thống nhất trên toàn quốc, theo mô hình các chương trình giáo dục tiên tiến ở phương tây, thì tầm quan trọng của chương trình ấy càng lớn và càng cần sự tham gia của ý kiến của mọi trí thức, đặc biệt là trí thức Việt kiều.

Đề xuất thành lập Ủy Ban Chỉ Đạo Cải Cách Giáo Dục Quốc Gia là một ý kiến rất hay, tuy nhiên có thể có một số hạn chế, chẳng hạn như không tận dụng được sự đóng góp to lớn và đa dạng về kinh nghiệm và tri thức của Việt kiều, những người có con em đang trực tiếp được hưởng những nền giáo dục tiên tiến. Hơn nữa, dù có hay không Ủy Ban này thì việc thành lập các tổ chức giám sát và hỗ trợ hoạt động cải cách giáo dục với sự tham gia của đông đảo các tầng lớp nhân dân trong và ngoài nước luôn luôn cần thiết.

Chính bởi vậy tôi đề nghị thành lập Hiệp hội/Nhóm Trí Thức Hỗ Trợ và Xúc Tiến Giáo Dục. Hiệp hội này có thể do một nhóm các trí thức cả trong và ngoài nước tự tổ chức, với nòng cốt từ 10-20 người nhưng kêu gọi sự tham gia của tất cả những ai tâm huyết với sự nghiệp giáo dục. Công việc của hiệp hội này có thể là:
- Vận động nhà nước đầu tư để nghiên cứu kinh nghiệm cải cách giáo dục ở các quốc gia.

- Vận động nhà nước thuê chuyên gia nước ngoài thiết kế khung CTCCGDTT.

- Giới thiệu và khuyến khích các chuyên gia giáo dục Việt nam tham gia nghiên cứu nội dung CCCCGDTT.

- Vận động công khai hóa dự thảo chương trình giáo dục để nhân dân thảo luận.

- Cử thành viên cùng tham gia các buổi giảng thử, các tiết thảo luận và sinh hoạt ngoại khóa thử nghiệm.

- Giám sát tiến độ cải cách giáo dục.

- Tìm hiểu các khó khăn, trở ngại cụ thể diễn ra trong quá trình cải cách, viết bài nêu vấn đề để toàn dân cùng thảo luận, tìm kiếm giải pháp.

- v.v…
Hiện nay cũng có một số nhóm tự phát quan tâm đến giáo dục nước nhà, v.d. như nhóm Chấn Hưng Giáo Dục. Tôi chưa tìm hiểu kỹ tuy nhiên có vẻ như các nhóm này chưa tập trung vào những công việc cụ thể và dài hơi. Điều quan trọng, tôi nghĩ là Hiệp Hội/Nhóm Trí Thức Hỗ Trợ và Xúc Tiến Giáo Dục cần có nòng cốt là những trí thức có uy tín ở trong và ngoài nước, có mối quan hệ với các cơ quan nhà nước. Có thể tạm thời chưa đụng đến các vấn đề nhạy cảm như đưa các chủ đề chính trị vào chương trình học và yêu cầu giám sát minh bạch hóa tài chính ở các dự án cải cách giáo dục. Các chủ đề này là vấn nạn của tất cả các ngành chứ không chỉ ngành giáo dục và cần một cuộc vận động khác.

Nguyễn Kiều Dung
_______________________________________________

(*) Đề cương Cải cách giáo dục - Hoàng Tụy (Tia Sáng)
Read more…

Gieo gì thì gặt đấy

04:11 |
Nguyễn Bắc Truyển

Đặc xá vì nhà tù quá tải

“Ít năm trước, thành phố hô hào bắt tội phạm nhưng sau đó, một năm lại phải đặc xá 1-2 lần vì trại giam quá tải chứ không phải do phạm nhân cải tạo tốt”. - Thiếu tướng Phan Anh Minh, Phó giám đốc công an TP Hồ Chí Minh phát biểu trong phiên trả lời chất vấn của HĐND TP HCM hôm nay 6/12/2012. (Nguồn: Dân Trí)

Tháng 6 năm 2007, tôi bị chuyển từ nơi tạm giam số 4 Phan Đăng Lưu đến trại giam Chí Hòa, sau đó chuyển tiếp đến trại giam Bố Lá (Bình Dương). Tháng 8/2007, tôi đến phân trại số 1 - trại giam Xuân Lộc để bắt đầu thi hành án tù 3 năm 6 tháng với tội danh bị gán "tuyên truyền chống nhà nước". Thời gian 1 năm 5 tháng, tôi bị giam chung với tù thường phạm (hình sự, kinh tế) trước khi bị chuyển vào K2 - trại giam Xuân Lộc giam riêng hay còn gọi là biệt giam trong khu tù nhân chính trị.

Tại số 4 Phan Đăng Lưu, tôi chung phòng giam với Phong tự Út đẹt. Em khoảng 20 tuổi nhưng vóc dáng thì chỉ bằng đứa trẻ 15-16 tuổi, bị bắt vì tội "trộm dây điện", có nghĩa là em trèo lên cây cột điện rồi cắt dây điện (đang có điện) lấy lỏi đồng đem bán ve chai, một công việc liều mạng giống như cưa bom lấy thuốc nổ. Phong bị cáo buộc là đầu vụ (người cầm đầu), nếu bị kết án cũng từ 5 đến 10 năm tù giam. Phong không có người thăm nuôi, mẹ sống trong nhà dưỡng lão, cha qua đời, người chị ruột bán vé số. Trước khi bị bắt, Phong cũng không có nơi ở cố định, sống lang thang bằng đủ thứ nghề lương thiện và không lương thiện ở khu vực An Sương (quận 12, Sài Gòn). Phong là người tù hình sự duy nhất muốn trở thành người lương thiện sau khi hết án tù mà tôi gặp. Em nói với tôi là hãy giúp em được học nghề sửa xe gắn máy để có một công việc ổn định không đi ăn trộm, ăn cắp và tôi đã hứa sẽ giúp em thực hiện ước mơ đó sau khi gặp nhau bên ngoài. Sau này ra tù, tôi có dò hỏi tin về Phong thì được biết em đã mất tại trại giam Chí Hòa vì căn bệnh kiết lỵ.

Tôi bị chuyển đến Chí Hòa vào tháng 6/2007, khu F gác 3. Trong phòng trên 40 người hầu hết là tù hình sự vài người là tù kinh tế. Có dịp nói chuyện với các em còn rất trẻ tôi ngạc nhiên với thành tích vào tù ra khám dù rằng có em còn chưa đủ tuổi thành niên. Khóa tù đầu tiên là trộm cắp, khóa tiếp theo là cướp giật, khóa tiếp là cướp xỉ (chĩa dao cướp), cướp bằng hàng nóng (súng)... Như vậy sau mỗi lần vào tù, kinh nghiệm và tay nghề của các em được nâng lên một bậc, số má trong giang hồ cũng tăng lên. Trước đây là đàn em của đại ca thì bây giờ đã là đại ca của nhiều người. Có em hỏi tôi: chú là giám đốc, vậy chú trả lương cho nhân viên chú bao nhiêu? Tôi trả lời là từ hai triệu đến vài triệu tùy theo công việc và năng lực. Em nói, như vậy không bằng con vào vũ trường một đêm thì làm sao con làm việc cho chú được. Tôi hỏi, vậy sau khi ra tù con dự tính làm gì? Em nói không một chút do dự là sẽ tiếp tục đi cướp, đời con kiếp này đã tàn rồi, không có cơ hội quay đầu. Các trại giam tôi đi qua không còn một ai mà tôi gặp tỏ ra hối hận về những tội ác mình gây ra, họ cho rằng sở dĩ phải phạm tội là do hoàn cảnh bắt buộc, có người còn nói họ là nạn nhân của xã hội và chế độ này, nghe ra cũng có lý lắm chứ.

Sự ngạc nhiên chưa dừng lại, khi lên đến Bố Lá, Xuân Lộc, tôi còn bị bất ngờ hơn khi đa số là án tù "khủng" với nhiều người ra vô từ hai khóa trở lên, có người thời gian trong tù còn nhiều hơn bên ngoài. Vừa ra tù chưa về đến nhà là nghe tin đã bị bắt lại vì trộm cắp. Tôi tự hỏi nhà tù đã làm gì để cho con người hướng thiện sau khi rà tù? hay chỉ là nơi đào tạo con người ranh mãnh hơn, ma lanh hơn và ra tay tàn độc hơn? Tôi đã từng đề xuất với trại giam nên có tủ sách về pháp luật cho người tù đọc, nên cho các tổ chức tôn giáo vào ủy lạo và thuyết giảng, nhưng không biết Ban giám thị sợ chuyện gì mà không dám thực hiện.

Một Lê Văn Luyện giết người, chặt tay em bé để cướp vàng, rồi bây giờ tới một lũ côn đồ chặt tay cô gái cướp xe, Nghe mà kinh khủng, thấy tàn ác và dã man như xã hội thời Trung cổ. Nhớ lại sau tháng 4/75, cái gì cũng đỗ cho "tàn dư chế độ cũ", ma túy xì ke, gái điếm, trộm cắp, cướp... còn bây giờ tội phạm ngày càng được trẻ hóa, có người còn được thừa hưởng nền giáo dục XHCN. Xã hội suy đồi đến mức nghe mà lắc đầu ngao ngán vì không biết phải bắt đầu từ đâu để ngăn ngừa tội ác, chỉ có những kẻ tâm thần mới nói không có vấn đề.

Trước năm 75, miền Nam chỉ có vài nhà tù, án trên 5 năm là đã ra Côn Đảo, còn ngày nay, trại giam cấp bộ, trại giam cấp tỉnh, huyện/quận nào cũng có trại tạm giam; chưa nói đến trường giáo dưỡng, cơ sở giáo dục mà không khác gì nhà tù, án tù 5 năm được xem là án nhẹ trong khung hình phạt tù hình sự. Đâu rồi tính ưu việt của nền giáo dục xã hội chủ nghĩa?

Ông bà ta nói: gieo gì thì gặt đấy. Chuyện trẻ em dưới vị thành niên phạm tội giờ đây không còn là chuyện lạ, đến nỗi các ông bà nghị sỹ quốc hội đã đề xuất giảm tuổi chịu trách nhiệm hình sự xuống dưới 18 tuổi. Một thời gian quá dài và quá đủ để sản sinh ra một thế hệ hay vài thế hệ con người dửng dưng vô cảm với tội ác. Giáo dục không lấy nền tảng đạo đức làm trọng, chỉ lấy thành tích giả dối làm thước đo đánh giá hiệu quả thì làm sao mà có được những con người lương thiện tránh xa cái ác, cái xấu, may mà tôn giáo vẫn còn là cứu cánh cho con người đi vào con đường thiện.

Hội đồng nhân dân TP HCM đang bàn thảo về nạn cướp giật trên đường phố, thật ra đó chỉ là một mảng của tội phạm, Giết người cướp của, giết người vì va chạm xe cộ, giết người chỉ vì lời qua tiếng lại, giết người vì tranh giành khu vực bảo kê, giết người vì say rượu, phê ma túy hay đơn giản là lấy tiền chơi game, cách đây không lâu một vụ giết người (quan chức) vì vợ của kẻ thủ ác bị sa thải... các tội ác này đang diễn ra trên khắp các thành thị náo nhiệt hay vùng quê hiền hòa của đất nước Việt Nam. Mạng con người trở nến rẻ rúng, lơ lửng như chỉ mành treo chuông, có người bị chết mà chẳng biết vì sao mình phải chết.

Thưa các ông, các bà nghị viên, nếu như đất nước Việt Nam còn vẫn duy trì chế độ cai trị độc tài thì tội ác sẽ tiếp tục gia tăng, nhà tù sẽ nhiều hơn trường học, bệnh viện. Đó là vấn đề mà các ông bà nghị sỹ quốc hội, nghị viên hội đồng cần bàn bạc để kiến nghị với cái đảng mà ông bà đang tham gia nên sáng suốt mà thay đổi triệt để, đừng mị dân nữa, đừng cho dân ăn cái bánh vẽ thiên đường XHCN. Hãy trả lại cho người dân Việt Nam quyền tự quyết, đừng cho mình cái quyền muốn làm gì thì làm, đem đất nước dân tộc ra làm thí nghiệm.

Thể chế cộng sản ngày nay đâu còn tồn tại bao nhiêu quốc gia, sự thịnh vượng bền vững của nhân dân của đất nước đâu có trong bất kỳ chế độ cộng sản nào. Trung cộng được xem là nền kinh tế thứ hai Thế giới cũng chỉ là anh chàng khổng lồ trên đôi chân bằng đất sét, quá nhiều mâu thuẫn bất công, chênh lệch trong xã hội. CNXH mang màu sắc Trung quốc (tương tự của cái gọi kinh tế thị trường định hướng XHCN) cũng chỉ là kinh tế tư bản cộng với cai trị độc tài, nó đang bộc lộ những khuyết tật mà trong tương lai gần sẽ làm cho Trung quốc vỡ ra thành nhiều quốc gia nhỏ hơn, điều mà Liên Xô đã từng mắc phải và Trung quốc cố tránh nhưng không thể.

Theo Dân Làm Báo
Read more…

Đất đai, giáo dục và tự do

02:35 |


Thoáng nhìn lịch sử

Năm 1215 tại Anh quốc một nhóm chủ đất đã hợp nhau lại bắt vua phải cam kết tôn trọng một số quyền tự do của họ, trong đó, đương nhiên, có quyền định đoạt, sở hữu về đất và các lợi tức từ đất. Cam kết đó có cái tên Latin rất nổi tiếng: Magna Carta (Đại Hiến chương 1215). Tinh thần tự do cho đất, độc lập với kẻ cầm quyền của Magna Carta, dù phải trải qua rất nhiều thử thách, đã được duy trì và bảo tồn cho tới tận ngày nay. Anh quốc hiện là một trong những nước tự do nhất và là một nền dân chủ mạnh và bền vững tới mức không cần có văn bản có tên là hiến pháp.

Hơn 700 năm sau, tại Nga cùng một số nước châu Âu, rồi lần lượt tới Trung Quốc lục địa, Bắc Việt Nam và một số nơi khác, lại xảy ra một hiện tượng ngược lại: quyền sở hữu, định đoạt đất và các lợi tức từ đất đã được (bị) chuyển hoàn toàn cho nhà nước – thực chất là những người cầm quyền kiểu vua chúa theo chủ thuyết cộng sản. Ngày nay Trung Quốc, Việt Nam (thống nhất) vẫn tiếp tục duy trì quyền sở hữu và sự định đoạt tuyệt đối của nhà nước đối với đất và hiện là những quốc gia thuộc hạng thiếu tự do, phi dân chủ nhất thế giới. Còn Nga và những nước khác đã có những tự do, dân chủ hơn, ở nhiều mức khác nhau, kể từ khi quyền sở hữu đất được trao lại tay người dân.

Cuối thế kỷ XIX tại Mỹ và châu Âu đã xướng lên một quan niệm mới về giáo dục, Giáo dục cấp tiến (progressive education), với tinh thần cốt lõi: dân chủ. Giáo dục cấp tiến không còn nhìn nhận giáo dục theo kiểu cơ học như sự tạo khuôn, gò rũa, tháo lắp kiến thức. Quan niệm giáo dục theo kiểu ban ơn, nhân đạo, truyền, rót tri thức cũng bị bác bỏ. Năm 1897, John Dewey[i], “thủ lĩnh” của Giáo dục cấp tiến, nhấn mạnh: “Giáo viên không phải là người đến trường để áp đặt một vài suy nghĩ lên trẻ em, hoặc cũng không phải để tạo ra một thói quen nào đó cho người học, mà ở đó họ (vẫn) là một thành viên của xã hội đến để tìm xem những gì sẽ ảnh hưởng, tác động tới người học và trợ giúp người học có được sự đáp ứng đúng đắn trước những ảnh hưởng, tác động đó.”, “Để chuẩn bị cho cuộc đời tương lai của người học có nghĩa là phải trao cho người học quyền quyết định, định đoạt về chính bản thân họ; cũng có nghĩa là huấn luyện để anh ấy/chị ấy/em ấy sẽ huy động được và luôn sẵn sàng huy động và sử dụng được một cách đầy đủ mọi khả năng, tài năng của mình.”[ii] Đương nhiên, Giáo dục cấp tiến, với cái nền dân chủ, không chấp nhận bất cứ lực lượng nào trong xã hội, kể cả nhà nước, có quyền khống chế hay chăm sóc tuyệt đối giáo dục.

Nhưng chỉ vài chục năm sau khởi phát trào lưu Giáo dục cấp tiến, với thành công vang dội của Các mạng Tháng Mười năm 1917, có một loạt nước áp dụng một quan niệm giáo dục gần như ngược hẳn với Giáo dục cấp tiến. Quan niệm đó coi người dạy học là những “kỹ sư tâm hồn” và giáo dục phải tuyệt đối nằm dưới sự kiểm soát, lãnh đạo của chính quyền, của một đảng chính trị. Đến tận ngày hôm nay, hệ thống giáo dục của một trong những quốc gia đó vẫn cổ xúy cho những quan niệm như thế này: “Thầy và trò phải luôn luôn nâng cao tinh thần yêu Tổ quốc, yêu chủ nghĩa xã hội, tăng cường tình cảm cách mạng đối với công nông, tuyệt đối trung thành với sự nghiệp cách mạng, triệt để tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng.” hoặc: “Giáo dục nhằm đào tạo những người kế tục sự nghiệp cách mạng to lớn của Đảng và nhân dân ta.”[iii]

Hơn một thế kỷ qua Giáo dục cấp tiến và quan niệm giáo dục nói chung vẫn được mổ xẻ, bàn luận và biến đổi nhưng nguyên tắc tự trị giáo dục (không để chính trị, quyền lực can thiệp), nguyên tắc tôn trọng và khuyến khích tinh thần tự do, độc lập, cảm hứng sáng tạo cho người học là những nguyên tắc bất biến tại Mỹ và phương Tây. Những nơi đó đang là những xã hội có chất lượng giáo dục cao nhất thế giới và cũng là những miền đất nhiều tự do, dân chủ nhất thế giới, tương phản hoàn toàn với những quốc gia vẫn cố duy trì những quan niệm giáo dục ngược lại.

Những điều kể trên chỉ là vài kinh nghiệm lịch sử có tính chọn lọc và điển hình cho mối tương quan thuận chiều giữa sự tự do của đất đai, tự do giáo dục với sự tự do, thịnh vượng của xã hội con người. Nhưng sẽ sai lầm nếu cho rằng mối tương liên thuận chiều đó là tất yếu. Đã và đang có rất nhiều quốc gia vẫn mất tự do, vẫn đói nghèo và còn thêm cả chiến tranh, bạo loạn mặc dù đất và giáo dục không bị nhà nước thôn tính, thậm chí còn được thả nổi. Nhưng, nếu lấy mốc khoảng 100 năm nay, có một mối tương quan luôn thuận chiều và tất yếu: đã là nước tự do, văn minh và thịnh vượng thì chắc chắn giáo dục và đất đai đã phải được tự do.

Bầu trời đầy sao

Có thể nói trong rất nhiều nguồn lực dẫn đến sự tự do, thịnh vượng cho con người, đất và giáo dục thuộc số những nguồn lực cơ bản, quan trọng nhất. Nếu như con người/quốc gia cần phải có đất tối thiểu để có một không gian ổn định cho sự sinh tồn vật chất thì giáo dục chính là nguồn lực làm cho sự sinh tồn vật chất của con người/quốc gia thêm ý nghĩa, sức mạnh. Do đó nguồn lực cũng chính là phương tiện trói buộc hay giải phóng con người. Nguồn lực càng cơ bản, càng quan trọng, khả năng (tiềm năng) trói buộc/giải phóng của nó càng mạnh, càng nguy hiểm/phi thường. Vì vậy khi nguồn lực cơ bản đã bị khống chế, kiểm soát thì đương nhiên sinh mệnh và sự tự do của con người/quốc gia sẽ trở nên phụ thuộc gần như hoàn toàn vào ý muốn, tài năng của kẻ đã đoạt được quyền khống chế, kiểm soát.

Tuy nhiên, trên phương diện lý thuyết, con người/quốc gia vẫn có thể được tự do, được đối xử tử tế và công bằng kể cả khi đất và giáo dục bị một (số) người kiểm soát tuyệt đối, nhưng chỉ với điều kiện những người kiểm soát đó là những người có đức độ và sự sáng suốt luôn luôn tuyệt hảo. Nhưng lịch sử loài người đã ghi nhận điều kiện đó chỉ tồn tại trong truyền thuyết, ước mơ và lời hứa. Những kẻ không công nhận quyền sở hữu tư nhân về đất, không chấp nhận sự tự trị của giáo dục đều là những kẻ có ý muốn thống trị, tước đoạt tự do, vùi dập con người.

Nhưng đề cập tới ba ý niệm rộng lớn như đất, giáo dục và tự do chỉ bằng vài hiện tượng lịch sử trong khoảng thời gian chưa đến 1000 năm thì cũng không khác gì ngước lên ngắm một bầu trời đầy sao rồi tả: chỉ có khoảng không đen sẫm và những chấm trắng.

Loài người sẽ còn sống cùng trái đất trong quãng đời còn lại khoảng 10 tỷ năm nữa[iv] hay chính con người sẽ tự chia tay bất chợt như lúc xuất hiện? Giáo dục tự trị – nguồn lực hoàn toàn nhân tạo – liệu có vượt được sức mạnh của Đất – nguồn lực hoàn toàn tự nhiên – để đưa con người sang sống ở một hành tinh khác hay trở nên hoàn toàn Tự do mà không còn phụ thuộc vào Đất? Có nên đổi Đất – một vật chất, nguồn lực hữu hạn – để lấy Giáo dục tự trị, Tự do – những nguồn lực, giá trị tinh thần, vô hạn? Lực lượng nào là quan trọng trong việc giải phóng Đất và giành lại tự trị cho Giáo dục? Liệu Giáo dục tự trị có đủ khả năng giúp cho loài người tránh được sự hủy diệt do một vụng về hoặc một tham vọng của chính con người đã được hưởng Giáo dục tự trị? Giá trị của một con người/quốc gia phụ thuộc vào số lượng Đất sở hữu hay khả năng, ý thức, tận hưởng về Tự do hay ở mức độ và nhận thức về Giáo dục?…

Cứ thế, chúng ta có thể mãi miên man như đứng lặng ngắm bầu trời mênh mông đầy sao trong một đêm hè lộng gió với cảm giác cuối cùng là sự pha trộn giữa bối rối, choáng ngợp, bay bổng cùng cảm giác bất lực thích thú trước cái vòm không huyền bí vô tận. Nhưng, tất cả có thể sẽ trở nên vô nghĩa. Vòm trời đầy gợi hứng vô tận cũng có thể chỉ là khoảng không lạnh lùng, trống rỗng sâu thẳm trên đầu nếu mảnh đất cùng ngôi nhà duy nhất do ta bỏ tiền ra mua lại có quyết định chính thức bị cưỡng chế thu hồi vào ngày mai. Và làm sao còn có thể nghĩ cho tự do, cho giáo dục tự trị khi bao tâm trí, sức lực đã phải quăng vào việc lo lắng, đưa đón con đi học thêm những điều đã có trong chương trình giảng dạy.

Những khát khao về tự do, về giáo dục tự trị có luôn đủ sức mạnh gạt được sự mời gọi của một giấy hóa nhà phố cổ, một lô đất tiêu chuẩn giữa đô thị, một suất du học phương Tây, một chỗ giảng dạy đại học, một học hàm giáo sư/phó giáo sư hay một danh hiệu ưu tú/nhân dân do nhà nước ban tặng? Hay con người chỉ cần tìm đến những nơi vừa có tự do về đất, vừa có giáo dục tự trị, lại vừa đã đảm bảo những quyền tự do cơ bản cho con người và vẫn có cả một bầu trời đầy sao?

© 2012 pro&contra

[i] John Dewey (1859-1952) người Mỹ, một tác phẩm của ông, Democracy and Education – An Introduction to the philosophy of education, đã được dịch và xuất bản chính thức ở Việt Nam: Dân chủ và giáo dục – Một dẫn nhập vào triết lý giáo dục, dịch giả Phạm Anh Tuấn, NXb Tri Thức, 2008.

[ii] “The teacher is not in the school to impose certain ideas or to form certain habits in the child, but is there as a member of the community to select the influences which shall affect the child and to assist him in properly responding to these influences.” Dewey, J. (1897), My pedagogic creed, trang 09. ”To prepare him for the future life means to give him command of himself; it means so to train him that he will have the full and ready use of all his capacities” Dewey, J. (1897), My pedagogic creed, trang 07.

[iii] Trích “Thư của Hồ Chí Minh gửi cán bộ, cô giáo, thầy giáo, công nhân, nhân viên, học sinh nhân dịp bắt đầu năm học mới, 16/10/1968.”, Bàn về công tác giáo dục, Nxb Sự Thật, Hà Nội, 1972, trang 102-103.

[iv] Stephen Hawking cho rằng nếu vũ trụ của chúng ta sụp đổ trở lại, như đã từng xảy ra, thì chỉ có thể xảy ra sau khoảng 10 ngàn triệu năm nữa. Stephen Hawking, A Brief history of time, from the big bang to black holes, Batam Books, 1988. Trang 46.

Theo blog pro&contra
Read more…

Bông hồng ngày 20/11 cho Internet

02:02 |
Đoan Trang

Dân chủ trong giáo dục

Cách đây 30 năm, vào ngày 28/9/1982, Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) đã ban hành quyết định số 167-HĐBT, ấn định ngày 20/11 hằng năm là "Ngày nhà giáo Việt Nam". Cũng có người vẫn gọi nó theo cái tên có xuất xứ từ trước đó, là “Ngày Quốc tế Hiến chương các nhà giáo”, được xác lập từ năm 1958 tại một cuộc họp của Liên hiệp Quốc tế Các Công đoàn giáo dục.

Cho dù gọi bằng tên nào, thì 20/11 vẫn được xem như một ngày lễ dành riêng cho các giáo viên Việt Nam, một ngày để học sinh-sinh viên, các bậc cha mẹ, tất cả những người đi học nói chung, bày tỏ lòng biết ơn và tinh thần tôn sư trọng đạo đến những thầy cô giáo mến thương của mình.

Như vậy, có lẽ sẽ là một điều hơi lạ khi nhân ngày 20/11, chúng ta lại đặt ra vấn đề “dân chủ trong giáo dục”. Khái niệm dân chủ trong giáo dục không bao gồm “bầu cử tự do”, “đa nguyên”, “tam quyền phân lập”… như trong chính trị, nhưng chắc chắn nó cũng có những hàm ý liên quan đến “quyền”, đến sự tự do, bình đẳng của người học trong quan hệ với người dạy. Liệu dân chủ trong giáo dục có đi ngược với truyền thống tôn sư trọng đạo của người Việt Nam không?

Để có câu trả lời, trước hết phải xác định dân chủ trong giáo dục nghĩa là gì. Nó nghĩa là “tự trị”, “tự quyết”: Bất kỳ khi nào có thể, người học phải được hướng dẫn để học hoặc tự học vì mục đích của mình, vì những mục tiêu do chính mình đặt ra. Nó nghĩa là “đa nguyên”, “đa dạng tinh thần”: Chương trình, nội dung đào tạo không nhằm tạo ra hàng trăm, hàng nghìn con người cùng một phương pháp suy nghĩ và làm việc, mà trái lại, phải kích thích sự sáng tạo và năng lực đặc thù của mỗi người. Nó nghĩa là “công khai, minh bạch”: Mọi người đều có thể tự do tham gia hoặc ra khỏi hệ thống giáo dục – như thể đó là một thị trường cạnh tranh hoàn hảo vậy – và mọi thông tin trong cái thị trường này đều phải được công khai, hay nói cách khác: không nhạy cảm.

Dân chủ trong giáo dục còn có nghĩa là “tương tác”, tức tương tác giữa trường học với chính quyền, doanh nghiệp, xã hội dân sự, tóm lại là với cả cộng đồng. Điều đó khiến cho kiến thức của người học luôn luôn được cập nhật và mở rộng, theo kịp với thực tiễn cuộc sống.

Với những đặc điểm ấy, một nền giáo dục dân chủ không hề triệt tiêu tinh thần tôn sư trọng đạo. Trên bình diện cá nhân, một người thầy có khuynh hướng yêu chuộng dân chủ sẽ tạo điều kiện cho các học trò mình thực hiện được bốn nguyên tắc trên để trở thành một con người sáng tạo, năng động, gắn kết với cộng đồng.

Internet – người thầy vĩ đại

Căn cứ vào các tiêu chí “dân chủ trong giáo dục” nêu trên, thì chúng ta có thể thấy rằng đang có một “người thầy” dân chủ như thế góp mặt trong hệ thống giáo dục của Việt Nam. Đó là… mạng Internet.

Với Internet, 24 triệu người sử dụng mạng ở Việt Nam (trong đó một tỷ lệ rất cao là thanh niên) có thể tự do tiếp cận bất kỳ nội dung nào mình quan tâm. Họ được toàn quyền quyết định vào mạng để chơi game, xem phim online, hay để tự học, tự nghiên cứu, bổ sung kiến thức cho mình và chia sẻ với bạn bè. Họ cũng có thể truy cập cả những nội dung mà vì những lý do khác nhau, chưa hoặc không xuất hiện công khai trong chương trình học ở nhà trường. Với ý nghĩa đó, Internet kích thích sự tìm tòi và phản biện trong bản thân mỗi học sinh-sinh viên, và thậm chí quay trở lại tạo sức ép với chính người đi dạy: Người viết bài này từng nghe kể chuyện một giáo viên trẻ, dạy sử ở cấp phổ thông trung học, nói rằng lâu nay cô phải duy trì cập nhật giáo án thường xuyên và chuẩn bị kỹ bài giảng trước khi lên lớp, vì đã có những học sinh vào mạng tìm hiểu thêm thông tin ngoài phần cô dạy, chưa kể các em còn có xu hướng “kiểm tra” xem cô dạy có gì… khác Internet không.

Internet là như thế: rộng mở, công khai, thúc đẩy dân chủ và đương nhiên, tạo ra cả những sức ép khiến người ta phải cảm thấy ức chế, phải nỗ lực mà vươn lên không ngừng. Ngày 20/11, giữ truyền thống tôn sư trọng đạo và biết ơn các thế hệ thầy cô, nhưng có lẽ chúng ta cũng nên đặt thêm một bông hoa hồng bên bàn phím chiếc máy tính của ta, và nghĩ đến những gì chúng ta đã và đang được hưởng từ Internet – người thầy cổ súy dân chủ.

(Bài đã đăng trên tạp chí Tia Sáng nhân dịp 20/11/2011)

Theo blog Đoan Trang
Read more…